فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٤٣
جلَلْ
حرف معنا و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد، و حرف جواب به معناى «نعم» است: قلت له جلل.
جَمْع
اسمى است كه بر بيش از «دو» دلالت مىكند. جمع دو نوع است: جمع سالم و جمع مكسّر.
١. جمع سالم دو نوع است: (١) جمع مذكّر سالم: فلاّح، فلاّحون، فلاّحين. (٢) جمع مؤنّث سالم: منارة، منارات، منارات.
٢. جمع مكسّر، انواع گوناگونى دارد:
(١) جمع قلّه: حرف، أحرف. (٢) جمع كثره:
حرف، حروف. (٣) منتهى الجموع: مسجد، مساجد. (٤) جمع الجمع: بيت، بيوت، بيوتات.
(٥) اسم جمع: جنديّ، جيش. (٦) اسم جنس جمعى: تفّاحة، تفّاح. (٧) جمع مركّب: ابن عبّاس، بنو عبّاس. (٨) جمع اعلام: زيد، الزّيدون.
جمع اسم مقصور
١. در جمع مذكّر سالم، «الف» آن حذف مىشود و پيش از «واو» و «ياء»، فتحه به عنوان نشانۀ «الف»، باقى مىماند: مصطفى، مصطفون، مصطفين.
٢. جمع مؤنّث سالم: (١) ثلاثى؛ «الف» آن، به حرف اصلى كه از آن آمده است باز مىگردد: عصى عصوات، فتى فتيات. (٢) غير ثلاثى؛ «الف» آن همواره به «ياء» تبديل مىشود: معطى معطيات.
جمع اسم ممدود
١. جمع مذكّر سالم، مانند اسم صحيح، جمع بسته مىشود: بنّاء، بنّاؤون و بنّائين، قارئ، قارئون و قارئين.
٢. جمع مؤنّث سالم: (١) همزۀ تأنيث آن به «واو» تبديل مىشود: حمراء حمراوات.
(٢) همزۀ اصلى آن به حال خود باقى مىماند:
قراءة قراءات. (٣) در همزهاى كه اصل آن «واو» يا «ياء» بوده است، هر دو وجه جايز است:
دعاء دعاءات.
جمع اسم منقوص
«ياء» جمع مذكّر سالم، حذف مىشود و به سبب مناسبت بين حركتها و حروف، پيش از «واو»، مضموم و پيش از «ياء»، مكسور مىشود: هاد، هادون، هادين؛ اصل آن «هاديون» و «هاديين» است.
جمع أعلام
جمع اسم علم، داراى اين ساختارهاست:
١. هرگاه علم، جمع بسته شود نكره مىشود، و بنابراين، پس از جمع بستن، «أل» تعريف بر آن درمىآيد: محمّد، المحمّدون.
٢. هرگاه اسم مردى جمع بسته شود، جايز