٤. هرگاه پس از ادوات جزم دو فعل، «ما» ى زايد قرار گيرد، اين ادوات دو نوع خواهند بود: (١) نوعى كه بدون «ما» جزم نمى‌دهند و عبارت‌اند از: حيثما، إذما، كيفما.

(٢) نوعى كه هر دو امر در آن جايز است و عبارت‌اند از: إن، أىّ‌، أيّان، أين. (٣) ساير ادوات بدون «ما» مى‌آيند.

٥. علامت‌هاى جزم عبارت‌اند از:

(١) سكون در آخر فعل، در غير افعال پنج‌گانه:

لم يفعل. (٢) حذف «نون» در افعال پنج‌گانه: لم يفعلوا. (٣) حذف حرف علّه در فعل‌هاى معتلّ الآخر: لم يعط.

جَزَى

١. برخى از فعل‌ها، دو مفعول را منصوب مى‌كنند كه اصل آن دو، مبتدا و خبر نيست:

كسا أخوك الفقير ثوبا. گروه ديگرى از فعل‌ها نيز مانند همين فعل‌ها عمل مى‌كنند: جزاه اللّه خيرا.

٢. اين فعل‌ها عبارت‌اند از: استصنع، أنسى، أنشد، جزى، حبّب.

جَعَلَ

١. فعل ماضى ناقص از «اخوات كاد» است، معناى شروع كردن مى‌دهد و بر سر جملۀ اسميّه درمى‌آيد؛ مبتدا را، به عنوان اسم خود، مرفوع مى‌كند و خبر را، به عنوان خبر خود، منصوب مى‌سازد: جعل التلميذ يدرس.

خبر آن، فعل مضارعى است كه پس از آن مى‌آيد و ضميرى را كه به اسم آن باز مى‌گردد مرفوع مى‌كند.

٢. فعل متعدّى دو مفعولى و از افعال قلوب است و معناى رجحان را مى‌رساند. پس از گرفتن فاعل، بر سر جملۀ اسميّه در مى‌آيد و مبتدا و خبر را، به عنوان دو مفعول خود، منصوب مى‌كند: جعل الأستاذ الدّرس سهلا.

٣. هرگاه در معناى شروع و رجحان به كار برده نشود، فعل تامّ يك مفعولى است: جعل لحزبه تنظيما.