سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٩٤ - اقسام و مراتب ولايت

و علم به اسماء الهيّه و حقائق اعيان ثابته است و حقيقت نبىّ به اين اعتبار به جهت تبليغ احكام، تبيين معارف، تعليم حقائق و اصلاح فرد و جامعه بشرى و قيام به سياست و دعوت مردم به مقام جمع وجود، مشرّع و صاحب رسالت است. و ولىّ جميع مراتبى را كه نبىّ مبعوث، واجد است را داراست با اين تفاوت كه معلومات و معارف او مأخوذ از همان مأخذى است كه نبىّ مرسل به آن اتصال دارد پس اتصال علم نبى به مخزن معارف مختص رسالت اولا و بالذات و بالاصاله است ولى «علم ولىّ» به نحو ثانيا و بالتبع است.

لذا نبوت و ولايت به اعتبار اينكه صفتى از صفات الهى است «مطلق» و به اعتبار اسناد به نبىّ و ولىّ «مقيّد» است. مقيّد قائم و متقوم به مطلق و مطلق مقوّم مقيدات و سريان مطلق در مقيد، سريانى مجهول الكنه و الحقيقه است و نبوت جميع انبياء و همچنين ولايت تمامى اولياء از جزئيات و فروع و ظهورات و تجليّات نبوت و ولايت مطلقه محمّديه است.

«نبوّت» چون صفت خلقى است انقطاع‌پذير است وليكن ولايت چون صفت الهى است انقطاع‌ناپذير است و انبياء به اعتبار جنبه ولايت كه مقام باطن نبوت است به حضرت الهيّه راه پيدا مى‌نمايند كه مقام باطن ولايت خاتم انبياء ٧ مقام جامعيت اسم اعظم و مرتبه وحدت صرف و اتحاد آن با اسم اعظم است پس ميان نبىّ و ولى عموم و خصوص مطلق است چه اينكه هر نبيّى البته بايد ولىّ باشد ولى هر ولىّ‌اى لازم نيست كه نبىّ باشد مثل اولياء امت محمّد ٦ كه:

چه اينكه «ولايت» اعم از نبوت و رسالت و نبوت اعم از رسالت و اخص از ولايت است زيرا هر رسولى نبىّ است و هر نبيّى ولىّ است لكن لازم نيست هر ولىّ‌