سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٢٠٨ - مصداق ختم ولايت كيست؟
المحمّدية فهو اعلم الخلق باللّه لا يكون فى زمانه و لا بعد زمانه اعلم باللّه و بمواقع الحكم منه فهو و القرآن اخوان، كما انّ المهدى و السيف اخوان.»[١]
در ميان بزرگان اهل معرفت در صدد توجيه و تفسير نظرات متفاوت و گاهى متهافت ابن عربى برآمدهاند كه «قيصرى» از جمله آنهاست و برخى نيز از جمله عبد الرزاق كاشانى و علامه سيد حيدر آملى «ديدگاه ابن عربى» را نقد كرده و معتقدند خاتم اولياء «مطلقا» على بن ابيطالب و خاتم اولياء «مقيدا» مهدى موعود (عج) است و از راه نقل، عقل و كشف جناب علامه سيد حيدر آملى ديدگاه ابن عربى را نقد و نفى مىنمايد[٢] و برخى از جمله جناب مرحوم آقا محمد رضا قمشهاى به توجيه و تفسير نظريه ابن عربى در باب ختم ولايت پرداختهاند و با توجه به گستره ولايت و مراتب و درجاتش «ختم ولايت» را در حوزههاى عام و خاص و مطلقه و مقيده و اينكه عيسى ٧ را خاتم ولايت عامه و مطلقه و مهدى ٧ را خاتم ولايت خاصه و مقيده و حتى خويش را خاتم ولايت مىداند تفسير كردهاند كه در متن رسالة الولايه ميرزا احمد آشتيانى به كلمات آقا محمد رضا قمشهاى استناد شده است. و مرحوم ميرزا احمد آشتيانى نيز تنها به پاسخ پرسشهاى «حكيم ترمذى» از سوى ابن عربى استناد كرده كه خاتم ولايت محمدى ٦ را از آن مردى از عرب كه از خانواده و تبار كريمترين و ارجمندترين است و در زمان وجود داشته و ابن عربى او را در ٥٩٥ شناخته و علامت مخصوص او را ديده است كه در شهر «فاس» براى او مكشوف شده
~hr /~[١] - همان، ص ٣٢١.
[٢] - آيت اللّه جوادى آملى آوردهاند: جامعيت سيد حيدر آملى و تماميّت علم و عمل وى در پرتو عرفان ناب و ولايت اهل بيت عليهم السّلام زمينه ظهور رهآورد[ هاى] فراوانى است كه نوشتههاى به يادماندنى ايشان را پربركت كرده، نقد صريح و مقاومت نستوهانه وى در برابر شيخ اكبر جناب محى الدين كه ديگران را ياراى رويارويى وى نبوده و نيست در مسئله ختم ولايت مطلقه و مقيده و اثبات خاتميت ولايت مطلقه براى حضرت حجة بن الحسن المهدى ٧ نشانه شهامت عارفانه اين خرّيت معرفت است. سرچشمه انديشه، ج ٥، ص ٦٧- ٦٨.