سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٢٥٨ - * انواع توحيد

\* معانى توحيد

\* توحيد در لغت تفريد است و در اصطلاح اهل ذوق به تفريد وجود محض است.[١]

\* هجويرى گويد: «حقيقت توحيد حكم كردن بر يگانگى خداست و چون خدا يكى است بى‌قسيم اندر ذات و صفات خود و بى‌شريك و بى‌بديل اندر افعال خود، موحدان وى را بدين صفت دانند و دانش و علم آنها را به يگانگى خدا توحيد خوانند.

توحيد بر سه گونه است، يكى علم حق مرحق را و آن علم او بود به يگانگى خود و ديگر توحيد حق بر خلق را و آن حكم وى بود به توحيد بنده و آفرينش توحيد اندر دل وى و سوم توحيد خلق باشد مرحق را و آن علم ايشان بود به وحدانيت خداى عز و جل، پس چون بنده به حق عارف بود بر وحدانيت وى حكم تواند كرد.»[٢]

\* خواجه عبد الله انصارى گويد: توحيد «اقرار» عامه مؤمنان راست و توحيد «معرفت» عارفان و صديقان راست. توحيد اقرار آن است كه الله را يكتاگويى و توحيد معرفت آن است كه الله را يكتا باشى.[٣]

\* انواع توحيد:

«توحيد عام يكى شنيدن است و توحيد خاص يكى داشتن و توحيد خاص الخاص يكى ديدن.»[٤]

\* توحيد چهار قسم است:

١. توحيد شهودى‌

٢. توحيد علمى‌

[١] - مصباح الهدايه، ص ٦١.

[٢] - كشف المحجوب، ص ٣٥٧.

[٣] - نقل از عده، ج ٤، ص ٢٦٧ و ٤٢٩.

[٤] - رسائل خواجه عبد الله انصارى، ص ١٤٠.