سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٤٨ - كشف و شهود

حضور دارد و مجالس اشارت‌ناپذير كه به بنده خاص خدا اختصاص دارد.[١]

در لسان العرب كشف برآوردن و آشكارسازى چيزى را از برابر آنچه آن را پنهان مى‌سازد و مى‌پوشاند و كشف امر را «اظهار» آن معنا شده است.[٢] و راغب در مفردات نيز گفته‌اند: «كشف الثوب عن الوجه و غيره يقال كشف غمّة»[٣] و به تعبيرى واژگانى كه در حوزه كشف و مكاشفه بكار مى‌روند دوگونه‌اند:

الف) واژگان مستقيم مثل: كشف، مكاشفه، مشاهده و معاينه.

ب) واژگان غيرمستقيم مثل: وحى، الهام، خواطر و القائات.[٤]

و «مشاهده» را ابن عربى از نظر طائفه عارفان چنين تعريف كرده‌اند «رؤيت اشياء به دلائل توحيد و رؤيت حقّ در اشياء و پديده‌هاست و حقيقت آن يقين عارى از شكّ است و بر سه معنا اطلاق شده است:

١. مشاهده خلق در حق و آن رؤيت اشياء به دلائل توحيد است.

٢. مشاهده حقّ در خلق و آن رؤيت حق در اشياء است.

٣. مشاهده حق بدون خلق و آن حقيقت يقين و رها از شك است‌[٥] ناگفته نماند كه «مشاهده» فراتر از مكاشفه است و مكاشفه مقدمه مشاهده است و در آن فناى كامل سالك صورت نمى‌پذيرد كه خواجه عبد اللّه انصارى نيز آورده‌اند: «المشاهدة سقوط الحجاب بتّا و هى فوق المكاشفة، لانّ المكاشفة ولاية النّعت و فيه شى‌ء من بقاء الرّسم و المشاهدة ولاية العين و الذات»[٦] اما چيزى كه مسلّم است اينكه مكاشفه و مشاهده بر اثر تجلّيات انوار ربوبى در قلب و در مشاعر باطنى و ظاهرى انسان سالك روى نمايد

[١] - فتوحات مكيه، ج ٢، صص ٤٨٦- ٤٨٧.

[٢] - ابن منظور، لسان العرب، ج ٥، ص ٢٦٢- ٢٦٣.

[٣] - راغب اصفهانى، مفردات الفاظ القرآن، ص ٧١٢.

[٤] - فعالى، محمد تقى، تجربه دينى و مكاشفه عرفانى، ص ١٣١- ١٣٦.

[٥] - ابن عربى،

[٦] - خواجه عبد اللّه انصارى، منازل السائرين، ص ٢٧٧، ترجمه و نگارش على شيروانى.