سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣١٢ - نتيجهگيرى

مى‌كند و عشق به خدا از راه عشق به انسان كامل مكمّل معصوم ٧ عبور مى‌كند كه:

قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ‌[١] و چه نيكو امام صادق ٧ فرمود: «دليل الحبّ ايثار المحبوب على ما سواه».[٢]

عشق حقيقى و مجازى پيش برنده حقيقى انسان از تفرقه به توحّد و از فرق به جمع و سپس مقام «جمع الجمع» خواهد شد و دل عاشق حرم امن الهى و عرش الرحمن خواهد شد و خورشيد عشق آنگاه كه بر دل عاشق طلوع كرد همه ستارگان آسمان زندگى‌اش را محو مى‌كند و عاشق هر دو عالم را به يك فروغ روى محبوب فدا مى‌كند و او «اهل اللّه» مى‌شود نه اهل الدنيا و نه اهل الاخرة و در اثر پذيرش و باور ولايت مطلق الهيّه در اثر عبوديت به منزلت ربوبيت و ولايت الهيّه مى‌رسد و از همه محدوديت‌ها و تعلّقات و تعيّنات عبور كرده و به ادب حضور، ادب مع اللّه و ادب عند اللّه مى‌رسد و به عبادت عشق مى‌ورزد و جسم او با جسم عبادت و جانش با جان عبادت كه شهود و لقاء ربّ است دست مى‌يابد كه پيامبر اكرم ٦ فرمود: «افضل الناس من عشق العباده فعانقها و احبها بقلبه و باشرها بجسده و تفرغ لها فهو لا يبالى على ما اصبح من الدنيا على عسر ام على يسر».[٣]

نتيجه‌گيرى‌

عشق تفسيرناپذير و تعبير و تعريف‌نابردار است و از سنخ شهود و يافتن نه شناخت نظرى و دانستن است و به حسب متعلّق خويش و منشأ و سرچشمه‌اش به اقسامى تقسيم‌پذير است كه از حسّى، خيالى و عقلى تا حيوانى، انسانى، روحانى، عقلانى و الهى و همچنين عشق اكبر، اوسط و اصغر تا عشق حقيقى و مجازى قابليت‌

[١] - آل عمران، ٣١.

[٢] - بحار الانوار، ج ٧٠، ص ٢٢.

[٣] - وسائل الشيعه، ج ١، ص ٦١.