سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٣٩ - مقام ششم «توكل»

مقام پنجم: «صبر»

صبر يعنى خوددارى از شكوه و دم فروبستن و اظهار بى‌تابى نكردن كه در امر سير و سلوك بسيار مهم و ضرورى است و از مقامات به شمار مى‌رود يعنى سالك بايد آن را به دست آورد و خواجه عبد الله انصارى ; در تعريف «صبر» گفته‌اند:

«ألصّبر حبس النّفس على جزع كامن عن الشّكوى»[١] پس سالك نه تنها شكوه نمى كند بلكه «شكر» نيز مى‌نمايد و با خداى خويش راز و نياز مى‌كند. و «صبر» نيز سه درجه دارد:

أ. صبر و پايدارى در مقابل گناهان.

ب. صبر در انجام طاعات الهى‌

ت. صبر در برابر گرفتارى و بلايا.

و برخى عارفان «صبر» را به نوعى ديگر تقسيم كرده‌اند:

- صبر لله‌

- صبر بالله‌

- صبر على الله‌

- صبر مع الله‌

- صبر عن الله.[٢]

مقام ششم: «توكل»

توكل واگذارى امور به معتمد حقيقى كه از ايمان انسان سرچشمه مى‌گيرد كه امام خمينى ; توكل را از جنود الهى شمرده و از لوازم فطرت «مخموره» مى‌دانند و با

[١] - منازل السائرين، انتشارات بيدار، ص ١٩٥، چاپ اول، قم.

[٢] - راه و رسم منزلها، ج ١، ص ٢٩٤؛ و يك ساغر از هزار، صص ٢٠٢- ١٩٨.