سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٢٢ - مراحل و مقامات عرفانى

التّوجّه إلى الحقّ تعالى بالذّكر».[١]

و از ديدگاه امام خمينى ; مبدأ طى مسافت و سفر روحانى به سوى حق «بيت نفس و انانيت» است.[٢] و از آيه‌ وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ‌[٣] نيز استفاده تفسيرى عرفانى مى‌نمايد كه مقصود از «هجرت» هجرت از بيت نفس يا رهايى از انانيت و خودبينى است و اگر در طول چنين سير و سلوكى مرگ او فرا رسد به «فناى تام» خواهد رسيد و جمال جميل دوست را مشاهده خواهد كرد و به بقاى حق باقى خواهد ماند[٤] و استاد شهيد مطهرى مى‌نويسند: «عرفا براى رسيدن به مقام عرفان حقيقى به منازل و مقاماتى قائلند كه عملا بايد طى شود و بدون عبور از آن منازل، وصول به عرفان حقيقى را غير ممكن مى‌دانند.»[٥]

«حال» از سنخ موهوب و بارقه‌هاى الهى است كه گاه‌گاه به دل سالك وارد مى‌شود و «ديرپا» نيست، چون «برقى» است كه مى‌آيد و مى‌رود لذا «حال»:

الف. از سنخ موهبت و افضال است.

ب. از بين رونده و زوال‌پذير است و سالك بايد مراقبت‌هاى لازم را در حفظ و ثبات آن داشته باشد تا حال را به مقام تبديل سازد.

«مقام» حقيقتى است اكتسابى كه سالك با مجاهده و كوشش آن را به دست مى‌آورد و تحت اختيار و اراده سالك است كه آن را چنين تعريف كرده‌اند كه راه طلب و تحت قدم سالك است و بايد يكى يكى طى گردد و ابو نصر سراج در «اللمع» آن را «هفت عدد» مى‌داند كه عبارتند از:

توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توكل و رضا.

[١] - فتوحات مكيه، ج ٢، ص ٣٨٣.

[٢] - شرح چهل حديث، ص ٥٨٩.

[٣] - نساء، آيه ١٠٠.

[٤] - شرح چهل حديث، صص ٦٢٥- ٦٢٣.

[٥] - آشنايى با علوم اسلامى، بخش عرفان، ص ٢٢٥.