سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٧٤ - ضميمه ٧ عرفان شريعتگرا و شريعتگريز

اعظم پس اكتناه صفات ذات خداوند مانند قلمرو خود ذات ربوبى منطقه ممنوعه‌اى است كه احدى را به آن بارگاه راه نيست و يكى از رازهاى حديث نبوى كه فرمود: «ما عرفناك حق معرفتك و ما عبدناك حق عبادتك» [١] نيز همين اعتراف به «جهل» در ساحت «معرفة اللّه» و اقرار به «عجز» در ساحت عبوديت يا «عبادة اللّه» است به معنايى كه مطرح شد و اينكه على ٧ فرمود: «لا يدركه بعد الهمم و لا يناله غوص الفطن» [٢] نيز ناظر به اين حقيقت است كه اكتناه به ذات حقّ و نيل به مقام هويت غيبيّه مطلقه مقدور احدى از حكيمان و عارفان و حتى انبياء و اولياء الهى نخواهد بود لذا قيصرى در تبيين عرفان نظرى آورده‌اند كه: «هو العلم باللّه سبحانه من حيث اسمائه و صفاته و مظاهره ... (- عرفان نظرى) و معرفة طريق سلوك المجاهدة لتخليص النفس عن مضايق القيود الجزئيّة و اتصالها الى مبدءها و اتصافها بنعت الاطلاق و الكلية (- عرفان عملى)» [٣] از سوى ديگر مسائل عرفان نظرى حول دو محور اساسى مى‌گردد كه عبارتند از: الف) توحيد چيست؟ ب) موحّد كيست؟ كه البته بر مشرب عرفانى، ذوقى و شهودى و ناظر به وحدت شخصى وجود و شهود يك حقيقت و مظاهر و تجلّياتش خواهد بود. [٤]

پس عرفان عملى مسير سلوك الى اللّه و طريق نيل عارف به «توحيد اصيل» است كه با تجربه‌هاى سلوكى حين سلوك و تجربه‌هاى عرفانى در مراحل نهايى چه در ساحت شهودات و چه در مقام مشهودات قرين و توأم است كه از ديدگاه مرحوم علامه طباطبايى ; «راه ولايت» كه راهيابى به باطن و حقايق عالم و فناى در حضرت حقّ و قرار گرفتن تحت ولايت مطلقه الهيّه است را براى نيل به سر منزل مقصود عرفان عملى يعنى «توحيد تامّ» دانسته و راه ولايت را نيز متفرع بر معرفت و شناخت‌

[١]. مجلسى، بحار، ج ٦٨، ص ٢٣.

[٢]. نهج البلاغه، خطبه اول.

[٣]. قيصرى، رسائل، ص ٧.

[٤]. ر. ك: جوادى آملى، عبد اللّه، شمس الوحى تبريزى، ص ٢٤٩؛ سرچشمه انديشه، ج ١، ص ٨٣.