سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٤٠٨ - ٢ مؤلفههاى عرفان شريعتگريز

ايمان به خدا، عمل صالح، معرفت عميق، محبّت صادق و التزام به سنّت و سيره قولى و فعلى معصومان عليهم السّلام جانمايه عرفان شريعت‌گرا بشمارند و .. امّا عرفان شريعت‌گريز خواه از درون جبهه عرفانى اسلام و خواه عرفانهاى بيرونى و بيگانه از فرهنگ اسلامى هركدام با قرائت‌هاى خاصّى از عرفان درون‌گرا و باطن‌گرايانه به خصوص برخى متشابهات و شطحيّات عرفانى و گزاره‌هايى كه در خصوص رابطه شريعت، طريقت و حقيقت گفته آمد راه گريز براى برون رفت از شريعت يافته و از بايدها و نبايدها و چگونگى و مكانيسم عمليات عرفانى و سلوكى فرار كرده‌اند كه به تعبير علامه فرار از شريعت فرار از «اشقّ به اسهل» بود و عرفانهاى نوآمد نيز به دلائل مختلف شريعت را كنار زده‌اند كه برخى از دلائل آنها شايد چنين باشد: ١. نشناختن حاقّ و باطن شريعت اسلام ٢. عدم فهم زبان و اشارتهاى عرفان شريعت‌گرا ٣. تسامح و تساهل در سلوك باطنى ٤. نيرنگ و فريب‌كارى برخى مدّعيان عرفان ٥.

آرامش‌هاى كاذب و زودگذر برخى عرفان‌هاى نوظهور كه بيشتر ورزش‌هاى ذهنى و جسمى‌اند در تمركز ذهن و ضبط نفس تا سلوك عرفانى ٦. وجود خلأهاى تئوريك و معنوى در عرصه عرفان‌هاى صائب و صادق ٧. بهره‌گيرى از زبان و ادبيات جديد به خصوص رمانتيك در مقوله‌هاى معنوى ٨. طرح عرفان آزاد و ليبراليستى كه با خودخواهى‌هاى نفسانى و خواهش‌هاى طبيعى و غريزى در تعارض نباشد.

ناگفته نماند كه چنين دلائلى زمينه ظهور شبه عرفانها يا عرفانهاى دروغين را فراهم ساخت و عرفان راستين را متهم كرد.

در فرجام اين بخش برخى از ويژگى‌ها، مؤلفه‌ها و شاخص‌هاى عرفان شريعت‌گرا و شريعت‌گريز را در ضمن نمودارى ترسيم مى‌كنيم: