سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٨١ - راه رسيدن به مقام«ولايت» با درنگى بر آراء علامه طباطبايى

از جهنم كه غير از قسم سوم دو قسم ديگر به نوعى دستيابى به خواهش نفس و «خودخواهى» است و خداى سبحان واسطه در رسيدن به خواهش‌ها قرار مى‌گيرد لذا مقصود بالذات نبوده و تنها بالتبع و بالعرض مقصود است و تنها قسم سوم است كه عبادت حقيقى و حقيقت عبادت و بندگى است و سپس استاد علامه احاديث و روايات مربوطه را ذكر مى‌نمايند.

ب) عبادت توجه به خداست و توجه بدون نوعى معرفت معنا نمى‌يابد و محقق نخواهد شد اگرچه خود عبادت مقدمه معرفت قرار مى‌گيرد لكن انجام عبادت نياز به شناخت و معرفت دارد و عبادت و معرفت متلازم يكديگرند كه: «العلم مقرون بالعمل، فمن علم عمل و من عمل علم».

ج) معرفت محتاج به عمل از دو راه آفاقى و انفسى قابل تصور است كه راه اول تفكر و تدبر در موجودات و مخلوقات و مصنوعات الهى است و راه دوم رجوع و بازگشت به نفس و شناخت و معرفت به خداوند از طريق آن است چه اين‌كه نفس از نظر وجودى هيچگونه استقلالى دارد و كاملا وابسته و غير مستقل است كه شناخت اين موجود كاملا وابسته به شناخت موجود مستقل و مقوم و نگهدارنده آن منتهى خواهد شد و شناخت از راه آفاقى حصولى و شناخت از راه انفسى حضورى و شهودى است كه نوعى فناء ذاتى است كه هم خداشناسى انفسى و درونى است و هم خودشناسى حقيقى كه هر چيز را از طريق او و با او مى‌شناسد.

در اين‌جا نيز استاد علامه به احاديث و روايات بسيار ناب و عميق و معرفت‌زا استناد و استشهاد كرده‌اند.

د) راه نفس‌شناسى شهودى راه انقطاع از غير خدا و توجه و اتصال به خداوند سبحان و مشغول شدن به او خواهد بود كه در اثر مراعات دستورات شرع مقدس چون: توبه، انابه، محاسبه، مراقبه، صمت، جوع، خلوت، بيدارى و ... سالك در مقام مجاهده با نفس و انديشه‌ورزى و پندآموزى و عبادات الهى غفلت از نفس و توجه تام‌