سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٠٣ - «مراقبه»

دارد و اگر بزرگان قوم گفته‌اند: «حسنات الابرار سيئات المقربين» درواقع مراتب و مقامات اصحاب معرفت و ارباب سلوك و مراقبت‌هاى ويژه هر مرحله و مرتبه را گوشزد كردند مراقبه از مواظبت بر گوش، زبان، دست و پا، خوراك و پوشاك، راه رفتن. نگاه كردن، سكوت و سخن گفتن و ... را شامل مى‌شود تا مراقبت‌هاى باطنى يعنى مراقبت در حوزه‌هاى:

الف) جوارحى (برونى)

ب) جوانحى (درونى) مطرح است و فراز «قو على خدمتك جوارحى و اشدد على العزيمة جوانحى»[١] نيز دالّ بر آن است به هر تقدير مراقبت در سطوح گوناگون قابل تعميم و تأمل و تحصيل است چه اينكه انسان هم از ناحيه عقل و هم از موضع قلب هم از رهگذر «قالب» در معرض تهديد است در حوزه عقلى بايد موانع نظرى و علمى عقل يعنى «وهم و خيال» را كه از رهزن‌هاى خطرناك هستند از خود دور نمايد چنانكه شك مخرب و سوزنده و شرك معرفتى ويرانگر را، و موانع عملى «عقل» يعنى «شهوت و شيطان» را از خويشتن عقلانى و ساحت‌هاى عقل وجودى‌اش دورباش زند چه اينكه وسوسه‌ها و مغالطه‌هاى فهم حقيقت و تمايلات و تمنيات نفسانى و شهوات مانع رسيدن انسان به كمال امكانى‌اش هستند و به تعبير قرآن كريم:

وَ إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى‌ أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ ...[٢] و گناه نيز بزرگ‌ترين مانع شهود حقائق است چنانچه قرآن كريم فرمود: بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ‌[٣] رين يعنى چرك و ران يعنى چركين يعنى دل شفاف خدادادى را بايد مراقبت كرد تا در سايه افكار شيطانى و اوهام و تخيلات و اعمال شيطانى تيره و تار و در نتيجه تباه نشود به قول مولانا:

[١] - فرازى از دعاى كميل قسمت آخر.

[٢] - انعام، ١٢١.

[٣] - مطففين، ١٤.