النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ[١] چه اينكه خالق نظريه «فقر وجودي» قرآن كريم است و اگر انساني در اثر معرفت اصيل اسلامي و فهم والاى قرآنى به مقام «فقرشناسى»، «فقريابى» و «فقرباورى» خويشتن نائل آمد سالك كوى حق و مسافر كوى كمال مطلق خواهد شد چنانكه حافظ سروده‌اند:

ظلمت از هستى است ور نه رهنوردان عدم‌		شمع جان خاموش ساختند و راهى شدند

آرى «ملكوت» عالم و آدم ربط صرف به مبدأ هستى و عين نياز به ملكوت آفرين است چه اينكه فرمود: بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ‌[٢] يعني جان عالم و باطن هر چيزي در دست قدرت مطلقه حق بلكه ملكوت عالم حضرت حقّ است و «شهود ملكوت» براى «انسان كامل» ممكن است چنانكه اشاره شد: وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ‌[٣] و «نظر عقلى» به باطن و ملكوت هستى براى «انسان متكامل» كه تربيت يافته هدايت‌ها و حمايت‌هاى انسان كامل است نيز ميسور خواهد بود و قرآن كريم فراخوانى به چنين مرتبه‌اى از معرفت نموده است: أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌[٤] و اين نظر، نظر عقلى است نه نظر حسّى‌[٥] و به تعبير علامه طباطبائى: «و جعل الملكوت بيده تعالى للدلالة على انه متسلط عليها لا نصيب فيها لغيره»[٦] حال اگر انسانى اهل معرفت و سلوك يا آگاهى باطنى و آزادگى ذاتى باشد توانمندى شهود خداى سبحان در باطن عالم و جان خويشتن را داراست و «دانائى» او به «دارائى» و معرفت حصولى او به معرفت شهودى و حضورى تبديل خواهد شد كه على ٧ فرمود: «طهروا انفسكم عن دنس الشهوات تدركوا رفيع الدرجات» آرى فهم و شهود و ادراك و اشراق نظريه «فقر وجودى» قرآن كريم كه زيربناى حكمت متعاليه صدرائى در عين الربط دانستن‌

~hr /~

[١] - فاطر، ١٥.

[٢] - يس، ٨٣.

[٣] - انعام، ٧٥.

[٤] - اعراف، ١٨٥.

[٥] - جوادى آملى، ١٣٨١، ص ٤٤- ٤٢.

[٦] - طباطبائى، بى‌تا، ج ١٧، ص ١١٦.