سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٠٨ - تقسيم عشق به عبارتى ديگر

٤. پس از وصال التهاب و اشتياق اوّليه را از بين مى‌برد و گاهى تبديل به نفرت و خشونت مى‌شود ٥. كسل‌كننده و رنج‌آور و تكرارى مى‌گردد، زيرا شهوت اوليه فروكش كرده و جذابيت‌هاى نخستين درگذر زمان يا حوادث دوران از بين مى‌رود.

البته اين مسئله در جريان ازدواج و «جعل مودّت الهى» و عشق‌هايى كه عاطفى، عقلانى و انسانى- اسلامى هستند فرق دارد زيرا امر ازدواج مقدّس، هماهنگ با قوانين نظام تكوين و تشريع و هدفدار و فراشهوانى است و اگر گرايش به جنس مخالف يا مكمّل ابزارى براى شهوت‌رانى نباشد بلكه تشكيل كانون خانواده و تعديل غرائز و تأمين نيازهاى جسمانى و جنسى براى هدف‌هاى برتر باشد خود معلول عشق به فضايل، ارزشهاى وجودى، كمالات علمى و عملى و هدف‌گيريهاى متعالى است و مجاز براى نيل به حقيقت است و با عشق‌هاى خيابانى و آفات و آسيب‌هاى شهوانى و حيوانى فرق‌هاى فاحشى دارد لذا در «ازدواج» قبل، حين و بعد از آن عشق و محبت يك ضرورت و عشق در حدوث و بقاى حيات پاك بسيار نقش‌آفرين است و با هرزه‌بينى و چشم‌چرانى و دفع شهوات غريزى و جنسى از راه‌هاى حرام متفاوت است كه در اينجا عشق به «شمايل» كه جمع شميله يعنى خلق و سيرت است كه پيامبر فرمود: «من عشق ثم عف و كتم و مات، مات شهيدا»[١] و عشقى انسانى است نه حيوانى با عشق دختر و پسر به اندام و صورت و خط و خال و رنگ و روغن هم ممتاز است و علامتش آن است كه پس از وصال، عشق پژمرده و خفته يا مرده نمى‌شود بلكه شديدتر و زنده‌تر و فزاينده‌تر مى‌گردد و زن و مرد در كانون خانواده مكمّل هم و تعالى‌بخش براى همديگر هستند و ... بديهى اصحاب فكر و فلسفه و ذكر و عرفان است كه عشق به مجاز و حقيقت و باطل تقسيم‌پذير نيست بلكه به ملاحظه متعلّق عشق با معشوق است كه به حقيقى، مجازى و باطل منقسم مى‌شود چنانكه حضرت‌

[١] - كنز العمال، حديث ٧٠٠٠، با مختصر تفاوت.