سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٠٠ - ويژگىهاى عشق حقيقى و مجازى

و در فراز ديگرى مى‌نويسند: «... «در انسان عشق نامحدود است و محبوب و معشوق حقيقى انسان، كمال مطلق و ذات نامحدود است. عشق و علاقه انسان به محدودها عشق مجازى است نه حقيقى يعنى به اعتبارى مظهريّتى است كه از معشوق حقيقى دارد و به قول مولوى به اعتبار جرعه‌اى است كه بر اين خاك ريخته شده است و اگر انسان به معشوق و محبوب حقيقى خود برسد و عشق حقيقى خود را بازيابد آرام و قرار خواهد گرفت ...»[٢].

و ملا صدراى شيرازى مى‌گويد: «عشق دوگونه است: ١. حقيقى كه عشق به حق تعالى و صفات و افعال او از آن حيث كه فعل اوست؛ ٢. عشق مجازى كه عشق به ماسواى اللّه است و دو قسم است: الف) عشق نفسانى كه مبدأ لطافت و صفات درونى عاشق است ب) عشق حيوانى كه منشأ آن شهوات جسمانى است»[٣].

ويژگى‌هاى عشق حقيقى و مجازى‌

اهل معرفت براى هركدام از عشق‌هاى حقيقى و مجازى ويژگى‌ها و شاخص‌هايى تعيين كرده‌اند كه براى شناخت و بازشناخت آنها ضرورى است كه از جمله آنها استاد شهيد مطهرى است و خلاصه ديدگاه ايشان چنين است.

١. عشق حقيقى، عشق به پايدارها و جاودانه‌هاست و عشق مجازى، عشق به ناپايدارها و فناپذيرهاست.

٢. در عشق حقيقى، وصال به معشوق عشق را شديدتر، سوزنده‌تر و حركت را بيشتر و فزاينده‌تر مى‌كند و در عشق مجازى وصال به معشوق، ميراننده عشق و

[١] - مقالات فلسفى، ج ٢، ص ١٧٠.

[٢] - همان، ص ١٣٦.

[٣] - الاسفار الاربعه، ج ٧، ص ١٧٤.