سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٢٣ - الف هفت شهر عشق

و صاحب مصباح الهدايه ده مقام قائل هستند و شكر و خوف و رجا را بر آن هفت مقام پيش گفته افزوده‌اند و به تعبير «عز الدين كاشانى» منشأ اختلاف اين است كه برخى از مشايخ عرفان و تصوف يك چيز را «حال» و بعضى «مقام» تلقى كرده‌اند.

پس مقام‌

الف. اكتسابى است نه موهبتى‌

ب. دائم و پايدار است نه زوال‌يابنده‌

ناگفته نماند كه «احوال» نيز عبارتند از:

مراقبه، قرب، محبت، خوف، رجاء، شوق، انس، اطمينان، مشاهده و يقين.[١]

قبلا متذكر شديم كه «مراحل عرفان» از ديدگاه عارفان به اشكال و گونه‌هاى مختلف مطرح و به صورت متكثر و متنوع ارائه شد كه به برخى از آن مراحل اشاراتى خواهيم داشت:

الف. هفت شهر عشق‌

از ديدگاه شيخ فريد الدين عطار نيشابورى «هفت مرحله» براى سير و سلوك عرفانى وجود دارد كه عبارتند از:

طلب: سالك در اين مرحله يكسره در جهد و جنب و جوش و صبر و بصيرت يا بيدارى و پايدارى از سوى سالك هماره وجود داشته و سالك هيچ آرامشى در اين مرحله ندارد.

عشق: در اين مرحله «عشق مدار» بوده و عقل حسابگر را رها مى‌كند و با نيروى عشق كه سوزنده، سازنده، و گدازنده است و حرارت‌بخش و سوزآفرين همه مشكلات و آسيب‌هاى سير و سلوك را تحمل مى‌نمايد و به پيش مى‌رود.

[١] - ر. ك: مصباح الهدايه و مفتاح الكفايه، ص ١٢٥؛ تاريخ تصوف در اسلام، دكتر غنى، صص ٢١٥- ٢١٢.