سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٦٧ - انواع موت ارادى

الف. مرگ سرخ و آن جنگ با نفس است كه به «جهاد اكبر» موسوم است كه به آن «موت جامع» نيز مى‌گويند.

ب. مرگ سفيد كه گرسنگى است زيرا تحمّل گرسنگى باطن را نورانى مى‌نمايد و چهره دل را سفيد مى‌گرداند.

ج. مرگ سبز كه زهدورزى و ساده‌پوشى يا پوشيدن لباس پينه‌زده است تا زندگى به آن سبز شود و با قناعت ممكن است.

د. مرگ سياه كه به دوش كشيدن رنج و علامت خلق است و خداى تعالى نيز فرمود: وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ‌[١] چه اينكه دل عارفان نه تنها از ملامت ملامت‌گران اذيت نمى‌شود بلكه لذّت و حلاوت مى‌برد و حافظ شيرازى سرودند:

حكيمان الهى و عارفان حقيقى هماره از انواع مرگ‌هاى ارادى سخن رانده و به تعريف و تفسير و ويژگى‌هاى آنها پرداختند[٢] و در حقيقت قرآن كريم «مرگ ارادى» را با توجه به انواع، اقسام و مراتبش در يكى از آيات بيّنات مطرح فرمود[٣] كه امام جعفر صادق ٧ نيز فرمود: «مرگ همان توبه است؛ الموت هو التّوبه»[٤] و توبه داراى مراتب و درجاتى چون توبه عام، خاص و خاص الخاص دارد كه همه مراتب مرگ ارادى را از آغاز تا انجام شامل شده و اقسام مرگ ارادى را نيز دربر مى‌گيرد و ملا هادى سبزوارى در تعريف موت اختيارى آورده‌اند: «هو منع هوى النّفس و قتلها و قلع شهواتها» و سپس اصناف چهارگانه موت اختيارى را طرح و شرح نموده‌اند.[٥]

[١] - مائده، ٥٤.

[٢] - ر. ك: حسن‌زاده آملى، عيون مسائل نفس و شرح آن، ج ٢، ص ٣٦٣- ٣٦٤ و ٤٨٢- ٤٨٤، ترجمه محمد حسين نائيجى، سجادى، سيد جعفر، فرهنگ لغات و اصطلاحات عرفانى، ص ٥٣٦- ٥٣٧.

[٣] - بقره، ٥٤.

[٤] - كاشانى، عبد الرزاق، اصطلاحات الصوفيه، ص ١٢٤.

[٥] - سبزوارى، ملا هادى، شرح الاسماء، ص ٤٣٠- ٤٣١.