سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٢١ - «مراتب ولايت»

غيب مضاف و شهادت مضاف و شهادت مطلقه كه از احديت غيبى، احديت ظهورى و فيض اقدس و مقدس چه در قوس نزول و يا قوس صعود تفسير شود «ولايت» شامل همه آن حقايق وجودى است كه «كون جامع» باشد و «انسان كامل» مظهر «ولىّ» خواهد بود. لذا بصيرت به حقيقت ولايت كه همانا وساطت فيض بوده و خود متفرع بر قرب و فناى در حق است پيش‌انگاره‌هائى دارد كه فهم ناب فلسفى و شهود زلال عرفانى مى‌طلبد و عبارتند از:

١- اصالت وجود و اعتباريت ماهيت نزد حكيم و عين ثابت نزد عارف.[١]

٢- توحيد وجودى يا وحدت حقيقى وجود مطلق به اطلاق مقسمى يا لا بشرط به لا بشرطيّه مقسمى كه ظاهر در مظاهر است و به وحدت شخصى وجود نيز موسوم است.[٢]

٣- ظهور حقيقت وحدانى وجود به وحدت شخصيه در مراتب و ملابس كثرات اسمائيه در حضرت لاهوت و امكانيه در حضرت غيبيّه از جبروت، ملكوت، ناسوت و حضرات كليه وجود كه به وجهى پنج و به وجهى شش مرتبه باشند.[٣]

٤- تطابق مراتب كلى وجود در اصول حقائق و تمايز آنها در ميزان قرب و بعد از منبع وحدت و منشأ كثرت.

٥- فهم به اين معنا كه ذات هستى كه از آن به وجود مطلق، احديت ذاتى، غيب الغيوب، غيب هويت و عنقاء مغرب و ... تعبيرى نمايند فاقد هرگونه تعيّن بوده و از اين جهت هيچ ارتباطى با موجودات متعين ندارد لذا لازم است واسطه‌اى بين وجود

[١] - با توجه به اختلاف ديدگاه و اختلاف برداشتهائى كه از گذشته تاكنون پيرامون آنها وجود دارد.

[٢] - كه به تعبير استاد مطهرى در هر قرنى شايد به تعداد انگشتان دست باشند كسانى كه« وحدت وجود» را ادراك نمايند.

[٣] - حضرت امام در مصباح الهدايه، شرح دعا سحر، سرّ الصلوة و ... و شرح مقدمه قيصرى سيد جلال الدين اشتيانى و ...