سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٤١٣ - «لقاء الله»

عربى نيز مشاهده را با رؤيت تعريف مى‌كند [١] درحالى‌كه مشاهده در سه محور:

١. مشاهده خلق در حق: كه همان رؤيت اشياء به عنوان دلائل توحيد است كه عارف در اين مرتبه شهود از احديت هر موجودى احديت حق نه ذات او را نظاره مى‌كند.

٢. مشاهده حق در خلق كه همان رؤيت حق در اشياء است و سالك سريان حق و معيّت قيومى او را با اشياء مى‌بيند.

٣. مشاهده حق بدون خلق كه اين همان حقيقت يقينى است كه با آن هيچ شك و ترديدى نباشد و خواجه عبد اللّه انصارى در تعريف مشاهده مى‌گويد:

«المشاهده سقوط الحجاب بتّا و هى فوق المكاشفه لان المكاشفه ولاية النعت و فيه شى‌ء من بقاء الرّسم و المشاهده ولاية العين و الذات» و مشاهده بر سه درجه ١. مشاهده معرفتى.

٢. مشاهده معاينى.

٣. و مشاهده جمعى قرار دارد.

و بالاخره بحث رؤيت، لقاء، كشف، شهود از مباحث عميق عرفانى است كه ارباب كشف و شهود آن را مطرح و در باب لقاء الهى بسيار مفيد و مؤثر است و مراتب علم و علم اليقين، عين اليقين و حق اليقين نيز از كارآمدترين ابحاث حكمى و عرفانى در اين مقوله است و شيخ بهائى در كشكول گفته‌اند:

«عارف كسى است كه خداوند صفات و اسماء و افعالش را به او بنماياند. پس معرفت حالى است كه از شهود پيدا مى‌شود و عالم كسى است كه خدا او را بر آن حقائق مطلع كند ولى اطاعتش با يقين باشد نه با شهود.» [٢]

پس منظور از «لقاء اللّه» ديدن قلبى است چنان‌كه امير مؤمنان ٧ در جواب عالم‌

[١]. فتوحات مكيّه، ج ٢، ص ٤٩٥.

[٢]. كشكول شيخ بهائى، ص ٤١٦، چاپ اول.