سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٣٢ - مقامات و مراحل سير و سلوك بر محور آموزههاى ناب اسلامى

را «ذكر علمى» گويند و نماز و ساير عبادات را «ذكر عملى» مى‌گويند.[١] چنان‌كه در موضعى ديگر مى‌فرمايند: هدف نهايى از «نماز» نيز ذكر قلبى است تا انسان در حضور الهى قرار گيرد و او را در نهان خانه جان خويش حاضر ببيند و بزرگترين و مؤثرترين عمل انسان نيز همين «ذكر قلبى» است كه سعادت ابدى را براى انسان تأمين كرده و كليد همه نيكى‌هاست.[٢] كه البته «ذكر» نيز به ذكر زبانى، قلبى، عملى و آن‌گاه تجلى مذكور (حق سبحانه) بر دل ذاكر كه سيطره ولايت الهى است تقسيم‌پذير است حال اگر برخى از اصحاب قلوب «يقظه» را اول منزل سير و سلوك و برخى ديگر آن را حالت و صفت مشترك در همه منازل و مقامات از بدايات تا نهايات بر اساس مراتب و درجات دانسته‌اند روشن مى‌گردد كه سالك بايد بيدار دل و بينا دل باشد چه اين‌كه عقل بيدار و دل بينا انسان را در صراط مستقيم شريعت و چراغ پر فروغ و دائمى «ولايت» قرار داده و از سر منزل عبوديت تا مقام رفيع «عينيت و رؤيت» با ديدار دلبر و دلدار سوق و سير مى‌دهد و پرده‌هاى بين عبد و معبود و سالك و مسلوك اليه و محب و محبوب را برمى‌دارد كه‌ وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ‌[٣] و چه نيكو امام حسين ٧ سالار و سرور مجاهدان سالك و سالكان مجاهد و شهيدان اهل شهود فرمود: «أنت الّذى أشرقت الانوار فى قلوب أوليائك حتّى عرفوك و وحّدوكو أنت الّذى أزلت الاغيار عن قلوب أحبائك حتّى لم يحبّوا سواك».[٤]

يا امام العارفين ٧ مى‌فرمايند: «... إلهى! و الحقنى بنور عزّك الابهج، فاكون لك عارفا و عن سواك منحرفا»[٥] و بسيارى از ادعيه حيات‌بخش و حرارت‌آفرينى كه شور و شعور، عشق و حركت و پويايى را فراروى اصحاب سلوك قرار مى‌دهند.

ناگفته نماند كه سير و سلوك الى الله ممكن است به يكى از دو طريقه صورت پذيرد:

[١] - الميزان، ج ١٥، ص ١٢٨.

[٢] - همان، ج ١٦، ص ١٣٦.

[٣] - حجر، آيه ٩٩.

[٤] - مفاتيح الجنان، دعاى عرفه.

[٥] - مفاتيح الجنان، مناجات شعبانيه.