سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٩٧ - عارفان حقيقى چه مىگويند؟

پس از آن از جلوات و آثار وصول و به بيان ديگر عبادت حبّى و اشتياقى است كه شكر پس از شهود است و پيامبر اعظم ٦ كه در برابر سوال امّ سلمه پس از آنكه سحرخيزيها، راز و نيازها و عبادت‌هاى طاقت‌فرسايش را مى‌ديد و گريه و ناله‌هايش را مى‌شنيد كه تو چرا اين همه رنج مى‌برى؟ حضرت در پاسخ فرمود: «افلا اكون عبدا شكورا» [١] لذاست كه علامه طباطبايى ; فرمودند: «... و اين‌كه از بعضى شنيده شده است كه مى‌گويند سالك پس از وصول به مقامات عاليه و وصول به فيوضات ربّانيه، تكليف از او ساقط مى‌شود، سخنى كذب و افترايى است بس عظيم، زيرا رسول اكرم ٦ با اينكه اشرف موجودات و اكمل خلايق بودند، با اين حال تا آخرين درجات حيات تابع و ملازم احكام الهيّه بودند، بنابراين سقوط تكليف به اين معنا دروغ و بهتان است. بل از براى آن مى‌توان معناى ديگرى نمود كه قائلين آن را قصد نمى‌نمايند و آن اين است كه اتيان اعمال عباديه باعث بر استكمال نفوس بشريه است و مراتب استعداد انسان به واسطه التزام بر سنن عباديه از مراحل قوه به فعليت مى‌رسد. بنابراين براى افرادى كه هنوز به فعليت تامّه من جميع الجهات نرسيده‌اند عبادات آنان براى استكمال است ولى براى افراديكه به مرحله فعليت تامّه رسيده‌اند ديگر عبادات به جهت حصول استكمال و تحصيل مقام قرب معنى ندارد، بلكه اتيان عبادات براى چنين شخصى به عنوان ديگرى كه همان مقتضاى حصولى كمال است خواهد بود.»

پس در مكتب عرفان اسلامى و سلوك قرآنى- ولايى شريعت‌گروى در چند مرحله ذيل ثبوت و واقعيت دارد:

الف) شريعت‌گروى قبل از وصول.

ب) شريعت‌گروى حين وصول.

[١]. المعجم المفهرس، ج ٣، ص ١٦٧.