سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٢٤ - «مراتب ولايت»

راستى جز سايه‌ها و اشعه‌هاى وجودى نيستند كه بر اين اساس هيچ‌يك از اشكالات مذكور پيش نمى‌آيد.

و حاصل سخن اينكه حكيم سبزوارى هرچند در بدو أمر با مشهور موافقت نموده (و قائل به تشكيك در مراتب وجود و بشرط لا بودن واجب بوده). جز اينكه پس از روشن شدن حق مطلب و تابش نور برهان از افق بيان، به حقّ خالص تصريح نموده و قول صحيح را اظهار داشته است «كه همان وحدت شخصى وجود مطلق و تشكيك در مظاهر و مجالى آن مى‌باشد.»[١] و در موضعى ديگر مرحوم آشتيانى واجب و ممكن، قديم و حادث، فاعل و قابل، علت و معلول، هريك را تنها نوعى از انواع مظاهر حق تعالى و قسمى از اقسام مجالى او در مراتب كمالات و خصوصيات او مى‌گيرند.[٢]

و شيخ محمود شبسترى چه نيكو سروده‌اند:

پس «هستى‌شناختى فلسفى» در «فلسفه صدرائى» و «هستى‌شناسى عرفانى» توان تفسير مراتب وجود و ولايت و مظاهر وجود و ولايت را دارا خواهد بود تا مقام «انسان كامل» و «مقام ولايت» كه درهم عجين بلكه عين هم هستند روشن شود و

[١] - تعليقه بر حكمت منظومه، ص ١٤٩، و در اين خصوص لازم است به كتاب‌هاى ذيل مراجعه شود: رسائل حكميّه مرحوم مدرس يزدى، ص ٨٧- ٨٦، تعليقه بر كشف المراد بر تجريد الاعتقاد، ص ٦٣، استاد حسن‌زاده آملى و نصوص الحكم بر فصوص الحكم، ص ٦١- ٦٠، استاد حسن‌زاده آملى و نهاية الحكمة علامه طباطبائى، ص ٢٧٨- ٢٧٧، فصل ٥ رحله ١٢. پاورقى اصول فلسفه در روش رئاليسم، ج ٥، ص ١٢٤- ١٢٣، درر الفوائد محمد تقى آملى، ص ٤٦٩- ٤٦٣، رساله نقد النقود، ص ٤٦، سيد حيدر آمى ترجمه طيبيان، هرم هستى، ص ٥- ١٧٤ حائرى تهرانى، تفسير الميزان فارسى، ج ١٩، ص ٢٩٨- ٢٩٦، شرح مقدمه قيصرى، ص ٤٧، سيد جلال الدين آشتيانى، شرح مختصر منظومه، ص ٤٧، ج ١، و شرح مبسوط، ج ١، ص ٢٢٥ الى- ٢٥٠، استاد شهيد مطهرى و ... رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم، ص ٣٠- ٢٩، استاد حسن‌زاده آملى و ...

[٢] - اساس التوحيد، ص ٣٥، ميرزا مهدى آشتيانى.