سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٧٥ - ضميمه ٧ عرفان شريعتگرا و شريعتگريز

نفس و تزكيه نفس و تضحيّه نفس در وصول به مقام فناء در خدا قلمداد كرده‌اند. [١] اينست كه «عرفان عملى» از سنخ سير و سلوك و تجربه سالكانه و عارفانه است و متن حقيقى آن را حركت جوهرى اشتدادى و اشتياقى و صيرورت وجودى كه با «رياضت» همراه است و از رهگذر طىّ منازل سلوكى و مقامات معنوى و فتوحات غيبى حاصل مى‌گردد يا به بيان ديگر عرفان عملى در يك مكانيسم و فرايند سلوكى و عرفان عينى روشمند امكان‌پذير است كه با معرفت و مجاهدت تبلور مى‌يابد تا ايمان به مبدأ و معاد و شهود حق سبحانه مبنا و مدار عرفان عملى قرار گيرد كه صدر المتألهين نيز در فرازى از مباحث عرفانى‌اش گفته‌اند: «... على ان غاية السلوك و الحركة ليست الا المعرفة بعينها المبدأ و النهاية و الفاعل و الغاية فهو الاول علما و ايمانا و الاخر شهودا و عيانا» [٢]

و چه شيرين و دلنشين ابن سينا آورده‌اند: «العارف يريد الحق الاول لا شى‌ء غيره، و لا يؤثر شيئا على عرفانه، و تعبّده له فقط لانه مستحقّ للعبادة ...» [٣] يا فرمودند: «من آثر العرفان للعرفان، فقد قال بالثّانى و من وجد العرفان، كانّه لا يجده بل يجد المعروف به، فقد خاض لجّة الوصول ...» [٤] لذا در عرفان اصيل اسلامى خدامحورى، خداگرايى و عبوديت و خلوص در مقام خداجويى و خداخواهى لبّ و مغز اى سلوك الى اللّه است و عرفان كمال وسيله‌اى و ابزار نيل به غاية القصوى و مرصد اسنى صيرورت و فعليّت يعنى توحيد الهى است و هرگز عرفان كمال هدفى نيست و به همين دليل كشف و كرامات و خوارق عادات در مقام رياضت‌هاى سلوكى هدف و ملاك نيستند و اگر عرفان براى عرفان يا براى رسيدن به كرامات فقط باشد «شرك» محسوب مى‌شود و ... به‌هرحال معلوم شد كه عرفان در دو بخش نظرى و عملى در راستاى «معرفة اللّه» و «توحيد ناب» و وصول به منزلت ولايت الهى يعنى شهود عالم و آدم‌

[١]. طباطبايى، رسالة الولايه، فصل سوم و چهارم.

[٢]. كسر الاصنام الجاهليه، ص ١٤٨.

[٣]. ابن سينا، الاشارات و التنبيهات، ج ٣، ص ٤٠٥.

[٤]. همان، ص ٤٢٠.