سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٢٦٠ - * انواع توحيد

حضرت امام خمينى قدّس سرّه مى‌نويسند:

«... و اما آيه شريفه سوم و آن اين است: هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ‌[١] عارف به معارف حقه ارباب معرفت و يقين و سالك طريق اصحاب قلوب و سالكين مى‌داند كه منتهاى سلوك سالكان و غايت آمال عارفان فهم همين يك آيه شريفه محكمه است و به جان دوست قسم كه تعبيرى براى حقيقت توحيد ذاتى و اسمائى بهتر از اين تعبير نيست و سزاوار آن است كه جميع اصحاب معارف براى اين عرفان تام محمدى ٦ و كشف جامع احمدى و آيه محكمه الهى سجده كنند و در خاك افتند ...»[٢]

و استاد حسن‌زاده آملى مى‌فرمايند:

«هدف انسان رسيدن به توحيد صمدى است»[٣] يعنى انسان پله‌هاى معرفت را بالا برود و از علم اليقين به عين اليقين و از عين اليقين به حق اليقين و از حق اليقين به برد اليقين برسد و ببيند كه:

«هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن» مولانا نيز در تبيين چنين عرفان توحيدى و توحيد عرفانى سروده‌اند:

و مرحوم استاد علامه طباطبائى رضى اللّه عنه مى‌فرمايند:

[١] - حديد- ٣.

[٢] - چهل حديث، ص ٦٥٧، مؤسسه نشر آثار امام خمينى قدّس سرّه، چاپ چهارم، سال ٧٣.

[٣] - انسان در عرف عرفان، ص ١٢، انتشارات سروش، سال ٧٧، چاپ اول.

[٤] - مثنوى معنوى، ص.