سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٩٣ - اقسام و مراتب ولايت

١. ولايت مطلقه (از باب اينكه صفت الهى باشد به صورت مطلق يعنى من حيث هى هى).

٢. ولايت مقيده. (از باب استناد به انبياء و اولياء الهى).

براى هريك از نبوت و ولايت دو اعتبار است: الف) اعتبار اطلاق‌

ب) اعتبار تقييد كه از آن به ولايت عام و خاص نيز تعبير نموده‌اند چه اينكه نبوت عامه و مطلقه نبوّتى است كه از ازل بر سر حقيقت محمّديه در حضرت واحديت و مقام اتحاد آن حقيقت با اسم اعظم حاصل بوده است و اين نبوت و إنبا چون با اصل ولايت آن حضرت متحد است تا ابد باقى و جاودانه است و انقطاع ندارد كه آن حقيقت على الدّوام واسطه در ظهور و اظهار و إنباء است كه لسان اين مقام و مرتبه همان: «كنت نبيا و آدم بين الماء و الطين» است و نبىّ با اين اعتبار مبدء ظهور اعيان و اسماء در مقام واحديت است مطلع از استعدادات جميع موجودات و ذرات و اعيان نيز هست و هر ذى حقى را كه به حسب ذات و به زبان ذات طالب وجود و نيل به درجات و كمالات وجودى است به كمال لايقه فرد مى‌رساند و اين إنباء و هدايت و ولايت به حسب تكوين و تشريع ثابت است و برطبق استعداد خلائق در هر عصرى از اعصار جعل شرايع و متن و احكام مى‌نمايد. و جلوه اثر از مشكات انبياء از آدم تا خاتم است كه پس از قطع نبوت، تشريع در مشكات اولياء محمديين عليهم السّلام متجلّى است و صاحب اين مقام داراى مرتبه خلافت اعظم است كه به قطب الاقطاب، انسان حقيقى، آدم اول، قلم اعلى و روح اعظم نيز تعبير كرده‌اند لذا عقل اول و روح اعظم از ظهورات آن حقيقت كلى است.

و باطن اين نبوت، ولايت مطلقه است كه مقام حصول جميع كمالات وجودى و صفات كمالى و مجمع مظاهر و مراتب و فعليات است و اين وجود جمعى كامل تمام محمدى، فانى در حق و باقى به اوست.

نبوّت مقيّده، عبارتست از اخبار غيبى و الهى ناشى از معرفت ذات حق و شناسائى‌