اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٣٠١ - روشهاى خداشناسى

است، و بى‌پوشش حجابى، خود را در پرده داشته است. نيست معبودى جز او كه بزرگ و برتر است [از همه چيز و از هر نسبت ناروا].

از على (ع) نيز نقل است كه فرمود:

انَّ اللَّهَ تجلَّى لِعِبادهِ مِن غير انْ رَأوْه، وَ اراهُمْ نَفْسَه مَنْ غَيْرِ انْ يَتَجلّى‌ لَهُمْ.[١] خداوند براى بندگانش تجلّى كرد؛ بى آنكه او را ببينند، و خود را به آنان نماياند؛ بى‌آنكه بر آنان تجلّى نمايد.

قرآن مجيد، در صحبت از خداوند، غالباً به كلمه «وجه»، يعنى صورت، نيز اشاره دارد؛ مانند اين آيه:

وَللَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ.[٢] خاور و باختر، خداى راست. پس به هر سو كه روى آريد، همانجا، روى خداست. خدا گشايشْ بخش و داناست.

و نيز اين آيه:

كُلُّ شَىْ‌ءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ.[٣] هر چيزى جز ذات او، نيست شدنى است.

از اين قرار، «وجه» مفهوم اسلامى مهمى است كه بايد فهميده شود. «وجه»، همچنان كه در پيش گفته شد، در حقيقت، سر جمعِ اسما و صفات الهى از آن حيث است كه به جهان خلقت، توجّه يا تعلّق دارد؛ يعنى آن جنبه از واقعيت خداوند است كه رو به جانب خلقت يا مخلوقات داشته است.

واضح است كه جهات و جنبه‌هايى از الوهيّت وجود دارد كه برتر و فراتر از خلقت است و كارى با نظم مخلوق ندارد. «وجه‌اللَّه»، دقيقاً آن جنبه از الوهيت است كه رو به سوى خلقت يا مخلوق دارد و آن را پديد آورده است؛ و در حقيقتْ «وجه»، جنبه‌

[١] - علم اليقين فى أصول الدين، ج ١، ص ٥١

[٢] - بقره، آيه ١١٥

[٣] - قصص، آيه ٨٨