نزاع عارفان با حكيمان، بر سرِ همين ظهور و خفا و آشكارى و نهان بودن خداوند است كه مى‌گويند: شما با طرح مباحث فلسفى و با مددگيرى از عقلِ استدلالى، پرده‌اى از مفاهيم مركّب، چون «واجب‌الوجود»، «ناظم جهان» و «محرّك اول» و ... بر آشكارى خداوند مى‌كشيد، و ظهور قاهر و با استيلاى او را به خفا و پنهانى، تبديل مى‌كنيد. آن گاه مى‌كوشيد تا به وسيله مفاهيم ذهنىِ ياد شده، اندكى از آن خفا و پنهان بودن را بكاهيد.

در قرآن كريم آمده است:

اللَّهُ نُورُ السَّموتِ وَالْأَرْضِ.[١] خدا نورِ آسمانها و زمين است.

خداى تعالى، براى هيچ آفريده‌اى ناشناخته نيست؛ چرا كه همچنان كه در تعريف نور گفته شده است: «هُوَ الظَّاهِرُ بذاتِهِ وَ الْمُظْهِرُ لِغَيْرِهِ». ظهور و پيدايى همه چيز در جهان هستى، براى خود يا غير، از اوست. اگر خداوند، چيزى را آشكار نمى‌كرد و هستى نمى‌بخشيد و سينه «عدم» را نمى‌شكافت تا همه چيز آشكار گردد و سر بر آورد، هيچ چيز پديدار نمى‌گشت. از اين رو، خداى تعالى پيش از هر چيز، بالذّات ظاهر و آشكار است:

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَن فِى السَّموتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ.[٢] آيا نديده‌اى كه خداى را هر كه در آسمانها و زمين است، و پرندگانِ بال گشاده، به پاكى مى‌ستايند؟ همگى نماز (نيايش) و تسبيح (ستايش) خويش را مى‌دانند.

نيايش و تسبيح و ستايش خداوند و آگاهى از آن، بهترين گواه پيدايى و ظهور خداوند براى آنهاست؛ چرا كه نماز و نيايش بردن به بارگاهى ناشناخته، امرى ناممكن است. امام حسين (ع) در دعاى عرفه فرمود:

كَيْفَ يُسْتَدلُّ عَلَيْكَ بِما هُوَ في وَجُودِهِ مُفْتَقِرٌ اليك؟ ايَكُونُ لِغَيْرِكَ مِن‌

[١] - نور، آيه ٣٥

[٢] - نور، آيه ٤١