وَ عَسى‌ انْ تَكْرَهُوا شَيئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‌ انْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ انْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.[١] چه بسا چيزى را خوش نداريد و آن براى شما بهتر است باشد، چه بسا كه چيزى را دوست داريد و آن براى شما بدتر است. و خدا [صلاح شما را] مى‌داند و شما نمى‌دانيد.

شيخ جليل، ابو محمّد حسن بن ابى‌حسن محمّد ديلمى، از دانشمندان قرن هفتم، مى‌گويد: «مشيّت خداوند، در استجابت دعا و برآوردن نياز بندگانش مبتنى بر دو چيز (اصل) است: ١. صلاح بندگان، ٢. مقتضاى عدالت و حكمت؛ چرا كه بخشندگى و بزرگوارى خداوند، فراتر از حكمت او نيست. بنا بر اين، خداوند چيزى را از بندگانش به خاطر بخل‌ورزى و تنگْ‌چشمى، يا به علّت نادارى، دريغ نمى‌دارد؛ بلكه عطا بخشى و احسانش با صلاحِ بندگان سازگار است و درخورِ حكمت اوست، نه در حدّ و اندازه خواست و خواهش بندگان. از همين روست كه فرمود:

وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ اهوائَهُمْ لَفَسَدَتِ السّمواتُ وَ الْارْضُ وَ مَنْ فِيِهنَّ.[٢] و اگر حق از هوسها و آرزوهاى آنان پيروى مى‌كرد، هر آينه، آسمانها و زمين و هر چه در آنهاست، تباه مى‌شد».

زيرا كه اساساً خواهنده از خداوند، چيزى را مى‌طلبد كه به گمانش صلاح و سامان زندگى‌اش در آن است، در حالى كه خداوند، بر وفقِ دانايى خود عمل مى‌كند؛ مانند كسى كه در دعايش از خداوند ثروت و مال مى‌طلبد و خدا مى‌داند كه اين ثروت و دارايى او را به سركشى و طغيان وا مى‌دارد. از اين رو، به خاطر شفقت و مهربانى‌اى كه بر او دارد، خواسته‌اش را برآورده نمى‌كند. بنا بر اين، خدايى كه عطابخشى‌اش كرامت و بازدارندگى‌اش فضل و نيكى است، از هر عيب و كاستى‌اى به دور است.[٣] خداوند متعال در جاى ديگرى مى‌فرمايد:

[١] - بقره، آيه ٢١٦

[٢] - مؤمنون، آيه ٧١

[٣] - ارشاد القلوب، ص ٢١٠