مى‌اندازند در حالى كه در غلّ و زنجيرند و در بالا و زير و راست و چپ آنها آتش است بلكه غرقه در آتشند و طعام و شراب و لباس و بستر آنها از آتش است، آنان در ميان پاره‌اى آتش بسر مى‌برند و جامه‌هاى قطران مى‌پوشند، و گرزهاى آهنين بر آنها فرود مى‌آيد، و سنگينى زنجيرها آنان را به ستوه مى‌آورد، ناگزير در تنگناهاى آن داخل مى‌گردند و در دركات آن شكسته و خرد مى‌شوند و در ميان تاريكيهاى آن سراسيمه‌اند، آتش آنها را مانند ديگ جوشان به جوش مى‌آورد و صداى آنها به ويل و ثبور بلند مى‌شود، و در هر زمان فرياد هلاك شدم سر مى‌دهند، آب جوشان بر سر آنها ريخته مى‌شود و بر اثر آن آنچه در شكم دارند گداخته و پوست بدنشان بريان مى‌گردد، براى آنها گرزهاى گران آهنينى است كه سرهايشان بدانها خرد مى‌شود، چرك و زرداب از دهنهايشان سرازير مى‌گردد، و جگرهايشان از تشنگى پاره پاره و چشمهايشان گداخته و بر صورتهايشان جارى مى‌شود، گوشت صورتشان و مويهايشان بلكه پوستهايشان از هر طرف فرو مى‌ريزد، و هر زمان پوست آنها سوخته شود پوست ديگرى به جاى آن به آنها داده مى‌شود، استخوانهايشان از گوشت تهى و ارواحشان به عروق و رشته اعصابشان وابسته است، در ميان آتشها آواز بر مى‌آورند و آرزوى مرگ مى‌كنند ليكن نمى‌ميرند.

چگونه خواهى بود هرگاه به آنها نظر افكنى و مشاهده كنى كه صورتهايشان از زغال سياهتر شده و چشمهايشان كور، زبانهايشان لال، پشتشان شكسته، استخوانهايشان خرد شده، گوشهايشان بريده، پوستهايشان دريده و دستهايشان به گردنشان و پاهايشان به موى بالاى پيشانيشان بسته شده است، آنها بر روى صورتهايشان در آتش حركت مى‌كنند، و با خشمهايشان از روى خار و خس آهنين مى‌گذرند، شعله‌هاى آتش تا اعماق درونشان را مى‌سوزاند و مارهاى هاويه و كژدمهاى آن به ظواهر اعضايشان چسبيده است.

اينها مجمل احوال دوزخيان است اكنون در تفصيل اين اهوال بينديش و نخست درباره واديهاى دوزخ و درّه‌هاى آن تفكّر كن چه پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله فرموده است: «همانا در جهنّم هفتاد هزار وادى است و در هر وادى هفتاد هزار درّه است و در هر درّه هفتاد هزار اژدها و هفتاد هزار كژدم است، كار كافر و منافق به پايان نمى‌رسد و مگر آنگاه كه همه آنها او را بگزند»«١».

از على عليه السّلام روايت شده كه پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است: «به خدا پناه بريد از چاه غم يا وادى‌

«١» عراقى گفته است : من همه اين حديث را بدين صورت نيافتم .