راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٠٢ - مطالبه كنندگان و ردّ مظالم

«آيا مى‌دانيد مفلس كيست؟» عرض كردند: اى پيامبر خدا در ميان ما مفلس كسى است كه نه مالى دارد و نه متاعى، فرمود: «از امّت من مفلس كسى است كه با نماز و زكات و روزه وارد (محشر) مى‌شود در حالى كه يكى را دشنام داده، ديگرى را تهمت زده، مال آن را خورده، خون اين را ريخته و ديگرى را زده است، پس از حسنات او به اين و آن داده مى‌شود و اگر پيش از آن آنچه بر ذمّه اوست ادا شود حسناتش تمام گردد از گناهان آنها مى‌گيرند و به حساب او مى‌گذارند و سپس در آتش انداخته مى‌شود».«١»

مى‌گويم: از طريق خاصّه (شيعه) در توصيف اهل محشر حديثى طولانى درباره خصماء و ردّ مظالم وارد است كه پيش از اين ذكر شده و شرح آن مفصّل است.

غزّالى مى‌گويد: پس به مصيبت خود در مثل چنين روزى بينديش، چه هيچ حسنه‌اى از آفات ريا و مكايد شيطان براى تو سالم نمى‌ماند و اگر در مدّتى طولانى يك حسنه برايت مصون بماند خصماى تو سبقت گرفته آن را از تو مى‌گيرند. و اگر حساب نفس خود را نگهدارى و بر روزه روز و قيام شب مواظبت كنى خواهى دانست كه هيچ روزى بر تو نمى‌گذرد جز اين كه در غيبت مسلمانان چيزى بر زبانت جارى مى‌شود كه همه حسنات تو را پايمال مى‌كند تا بقيّه سيّئات تو اعمّ از خوردن مال حرام و شبهه ناك و كوتاهى در طاعات چه باشد، آنگاه چگونه مى‌توانى در روزى كه شاخدار را براى بى شاخ قصاص مى‌كنند اميد رهايى از مظالم داشته باشى. از ابى ذرّ نقل شده است كه: پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله دو گوسفند را ديد كه شاخ به همديگر مى‌زدند فرمود: «اى ابوذرّ آيا مى‌دانى براى چه به همديگر شاخ مى‌زنند؟» عرض كردم: نه، فرمود: «و ليكن پروردگارت مى‌داند و در روز باز پسين ميان آنها داورى خواهد كرد.»«٢»

درباره قول خداوند متعال: وَ ما من دَابَّةٍ في الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ«٣» روايت شده است كه در روز قيامت آدميان، بهايم، پرندگان و همه چيز محشور مى‌شوند و عدل خدا اقتضا مى‌كند كه انتقام بى شاخ را از شاخدار بگيرد، سپس خداوند مى‌گويد: خاك شويد، در اين هنگام كافر مى‌گويد: اى كاش خاك مى‌بودم.

اينك تو اى بيچاره چگونه خواهى بود در روزى كه نامه اعمال خود را از حسناتى كه در