به نرمه گوش آنها مى‌رسد. سوده دختر زمعه همسر پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله كه اين حديث را روايت كرده مى‌گويد به آن حضرت عرض كردم: اى پيامبر خدا! واى بر ما آيا بعضى از ما به بعضى ديگر مى‌نگرند؟ فرمود: «مردمان به خود مشغولند و به ديگرى توجّه ندارند. لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ«١».

مى‌گويم: از طريق خاصّه (شيعه) كافى به سند خود از سيّد العابدين امام سجّاد عليه السّلام روايت كرده كه فرموده است: «پدرم برايم حديث كرد كه او از پدرش علىّ بن ابى طالب عليه السّلام شنيد كه ضمن آنچه به مردم مى‌گفت فرمود: چون روز قيامت شود خداوند مردم را از گورهايشان بى سلاح وسيله و لخت بدون ريش در سرزمينى صاف و هموار بر مى‌انگيزاند، نور (ايمان) آنها را به پيش مى‌راند و تاريكى آنها را گرد هم در مى‌آورد تا آنگاه كه در عقبه محشر توقّف مى‌كنند، و از كثرت ازدحام بعضى بر دوش بعضى ديگر سوار و سپس از حركت منع مى‌شوند. لذا بسختى نفس مى‌زنند و ريزش عرق آنها زياد مى‌شود و كار بر آنان دشوار مى‌گردد و ناله‌شان شدّت مى‌يابد و فريادشان بلند مى‌شود و اين نخستين هول از اهوال روز قيامت است. در اين هنگام خداوند جبّار از فراز عرش خود در صفوفى از فرشتگان به آنها توجّه مى‌كند و به يكى از فرشتگان دستور مى‌دهد كه در ميان آنها ندا كند:

اى گروه خلايق خاموش باشيد و به منادى خداى جبّار گوش فرا دهيد- در اين هنگام آخرين نفر آنها مانند اوّلين نفر آنها مى‌شنود- پس بر اثر اين ندا صداها خاموش و چشمها به زير انداخته مى‌شود و بدنها به لرزه در مى‌آيد و دلها را ترس فرا مى‌گيرد و سرها را به سمت صدا بلند مى‌كنند و با شتاب گردنها را به سوى آن مى‌كشاند، و كافر مى‌گويد: هذا يَوْمٌ عَسِرٌ«٢». در اين موقع خداوند جبّار به سوى آنها توجّه و به عدل خود بر آنها حكم مى‌كند و مى‌فرمايد:

من خداوندى هستم كه هيچ معبودى جز من شايسته پرستش نيست، حكمران دادگرى هستم كه ستم نمى‌كنم. امروز ميان شما به عدل و داد حكم مى‌كنم به طورى كه در نزد من به احدى ستم نشود. امروز حقّ ضعيف را از قوى مى‌گيرم، و براى صاحب مظلمه ستم كننده را با حسنات و سيّئات او قصاص مى‌كنم، و بخشنده مظالم را پاداش مى‌دهم. امروز هيچ ستمگرى كه نزد او از كسى مظلمه‌اى باشد از اين عقبه عبور نمى‌كند مگر اين كه صاحب مظلمه آن را ببخشد و من پاداش او را بدهم و يا در موقع حساب جبران آن مظلمه را از او

«١» طبرانى و رجال آن رجال صحيح اند، جز محمد بن عباس كه ثقه است ؛ مجمع الزوائدت ج ١٠، ص ٣٣٣.

«٢» قمر / ٨: امروز روز دشوار و دردناكى است .