ماندند، چه به آنها گفته شد: خداوند برتر است از آن كه سر و پا و دست و چشم و اندام داشته و يا جسمى مشخّص و داراى حجم و مقدار باشد ليكن آنان اين سخنان را انكار و گمان كردند اينها نقصى براى عظمت و جلال خداوند است تا آن جا كه برخى از عوام احمق گفتند: اين توصيف خربزه هندى است نه تعريفى براى خداوند، و اين بيچاره‌ها پنداشته‌اند كه جلال و عظمت پروردگار به داشتن اين اعضاست. اين كژيها به سبب آن است كه انسان جز خود را نمى‌شناسد و جز خود را بزرگ نمى‌شمارد، از اين رو هر چيزى در صفات با او برابر نباشد در آن ادراك عظمت نمى‌كند. آرى نهايت اين است كه خود را داراى صورتى زيبا فرض مى‌كند كه بر تخت نشسته و در پيش روى او غلامانى هستند كه اوامر او را فرمانبردارى مى‌كنند، غايت درك او اين است كه خدا را به همين گونه فرض كند تا بتواند عظمت او را بفهمد. بلكه اگر مگس را عقلى مى‌بود و به او گفته مى‌شد: آفريننده تو بال و دست و پا ندارد و پرواز نمى‌كند بى شك او را منكر مى‌شد و مى‌گفت: چگونه ممكن است آفريننده من از من كمتر باشد آيا بالهاى او بريده شده يا زمينگير است كه نمى‌تواند پرواز كند و يا مرا آلت و قدرتى است و او فاقد آنهاست در حالى كه او آفريننده و صورت‌بخش من است.

عقل اكثر مردم نزديك به همين عقل است چه انسان نادان و ستمكار و ناسپاس است. از اين رو خداوند به يكى از پيامبرانش وحى فرمود كه: صفاتم را به بندگانم مگوى تا انكار كنند و از من به آنها چيزى بگوى كه آن را مى‌فهمند.

اكنون چون به سببى كه گفته شد انديشيدن در ذات و صفات حق تعالى خطرناك است ادب شرع و صلاح خلق اقتضا دارد كه از موارد تفكّر در آن سخن نگوييم و به مرتبه بعدى آن كه انديشيدن در افعال و عجايب صنع و بدايع امر او در ميان بندگانش مى‌باشد بپردازيم، چه اينها گواه جلال و كبريايى و تقدّس و تعالى او، و گوياى علم و حكمت كامل و مشيّت نافذ و قدرت بى منتهاى اوست.

از اين رو ما با توجه به آثار صفاتش به صفات او مى‌نگريم، چه ما توانايى نظر كردن در صفات او را نداريم چنان كه ما مى‌توانيم هنگامى كه زمين به نور خورشيد روشن است به آن بنگريم و از اين راه به عظمت نور خورشيد در مقايسه با نور ماه و ستارگان ديگر استدلال كنيم. چه روشنى زمين از آثار نور خورشيد است و نگريستن در اثر تا حدّى دلالت بر مؤثّر مى‌كند ليكن نمى‌تواند جانشين نظر كردن بر مؤثّر شود. همه موجودات دنيا اثرى از آثار قدرت خداوند و نورى از انوار اوست بلكه هيچ ظلمتى از عدم تيره‌تر و هيچ نورى از وجود