بنابراين اى بيچاره مرگ را در دل خود جاى ده چه تو را با شتاب مى‌برند و تو از خودت غافلى و شايد به منزل نزديك شده و مسافت را طىّ كرده باشى، ليكن اين امر محقّق نمى‌شود مگر آن كه به عمل شتابى و هر نفسى را كه در آن به تو مهلت داده شده است مغتنم بشمارى.

بيان شتافتن به عمل و پرهيز از آفت تأخير

بدان كسى كه دو برادر غايب دارد كه ورود يكى را در فردا و ورود ديگرى را پس از يك ماه يا يك سال انتظار دارد براى ديدار برادرى كه پس از يك ماه يا يك سال ديگر وارد مى‌شود خود را آماده نمى‌كند بلكه آماده ديدار برادرى مى‌شود كه فردا وارد خواهد شد. پس آمادگى نتيجه قرب انتظار است. كسى كه منتظر رسيدن مرگ پس از گذشت يك سال ديگر است دلش به آنچه در اين مدت است مشغول مى‌شود و آنچه را پس از آن است فراموش مى‌كند. سپس در هر روز كه بامداد مى‌شود منتظر يك سال تمام است و روزى را كه گذشته از اين مهلت كم نمى‌كند و همين امر مانع او مى‌شود كه به عمل بشتابد، چه وى همواره مجال وسيعى در اين يك سال براى خود تصور مى‌كند و در نتيجه عمل را به تأخير مى‌اندازد.

پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است: «هر يك از شما از دنيا جز ثروتى طغيان برانگيز، يا فقرى فراموشى آور، يا مرضى تباه كننده يا پيرى خرف كننده يا مرگى به آخرت رساننده يا دجّال را انتظار ندارد، دجّال بدترين غايبى است كه منتظر اويند، يا انتظار قيامت را دارد و قيامت سخت‌تر و تلختر است«١».»

ابن عباس گفته است: «پيامبر صلّى الله عليه و آله در آن هنگام كه مردى را پند مى‌داد به او فرمود: پنج چيز را پيش از پنج چيز مغتنم بشمار: جوانى خود را پيش از پيرى، سلامت خود را پيش از بيمارى، توانگرى خود را پيش از نادارى، فراغت خود را پيش از مشغولى و زندگى خود را پيش از مردنت«٢».»

و نيز فرموده است: «دو نعمت است كه بسيارى از مردم در آنها زيانكارند: سلامت و

«١» سنن ترمذى ، ج ٩، ص ١٨٥، از روايت محر زبن هارون از عبدالرحمان اعرج از ابى هريره و گفته است : حديث حسن است .

«٢» مسند حاكم ، ج ٤،ص ٣٠٦ و گفته است : به شرط مسلم و بخارى حديث صحيح است .