و بسا كار عالمان بدان جا انجامد كه مانند زنان به يكديگر رشك برند و بر يكى از آنان گران آيد كه يكى از شاگردانش نزد عالمى ديگر رفت و آمد كند، اگر چه او مى‌داند كه وى از آن عالم سود مى‌برد و در دينش از او استفاده مى‌كند. همه اين كژيها تراوش صفات مهلكى است كه در اعماق دل او جا گرفته و گمان مى‌كند از آنها رهايى يافته است در حالى كه او در آن‌ها فريب خورده است و با اين نشانه‌ها حقيقت روشن خواهد شد. بنابراين آزمون عالم بس بزرگ است و او يا مالك است و يا هالك و به سلامت عوام نمى‌تواند اميد داشته باشد.

بر هر كسى كه اين صفات را در خود احساس كند لازم است تنهايى و گوشه نشينى را اختيار كند و طالب گمنامى باشد و هرگاه فتوا از او خواسته شود آن را به ديگران واگذارد.

جمعى از اصحاب پيامبر صلّى الله عليه و آله در مسجد حضور داشتند كه همه آنها صاحبان فتوا بودند ليكن دادن فتوا را به يكديگر ارجاع مى‌دادند، و هر كدام كه فتوا مى‌داد آرزو مى‌كرد كه ديگرى آن را از عهده او بردارد. در اين مورد بايد از شيطانهاى انسى پرهيز كرد چه آنها مى‌گويند اين كار را مكن زيرا اگر اين در گشوده شود علوم در ميان مردم مندرس و متروك مى‌گردد ليكن بايد به آن‌ها بگويد دين اسلام از من بى نياز است. اين آيين پيش از من معمور و آباد بوده و پس از من نيز همچنان خواهد بود و اگر بميرم كاخ رفيع اسلام منهدم نخواهد شد و اگر چه دين از من بى نياز است، ليكن من به صلاح دلم نيازمندم.

گفتار آنها كه مى‌گويند اين عمل منجر به مندرس شدن و متروك ماندن علوم خواهد شد خيالى بيش نيست و نشانه نهايت جهل آنهاست چه اگر آدميان را به زندان اندازند و بر دست و پاى آنها زنجير بندند و آنها را به آتش تهديد كنند كه دست از طلب علم بردارند ميل به برتريجويى و رياست طلبى آنها را وادار خواهد كرد كه زنجيرها را بشكنند و ديوارها را ويران كنند تا خود را از زندان رها ساخته به طلب علم بپردازند. چه مادام كه شيطان رياست طلبى را محبوب دلهاى مردم مى‌كند علم مندرس و متروك نخواهد شد و شيطان تا روز قيامت در كارش سستى نمى‌كند بلكه براى انتشار دانش اقوامى قيام خواهند كرد كه هيچ بهره‌اى در آخرت ندارند چنان كه پيامبر صلّى الله عليه و آله فرموده است: «خداوند اين دين را به وسيله اقوامى تقويت خواهد كرد كه آنها را (از دين) هيچ بهره‌اى نيست»«١» و نيز: «خداوند

«١» صحيح بخارى : مسند ابى عوانه ، و پيش از اين ذكر شده اند.