شوند كور مى‌گردند«١»». اينها دقايقى است كه تنها عالمان محقق آنها را درك مى‌كنند نه قشريهاى آنها، چه پزشك حاذق گاهى بيمار گرمى مزاج را با گوشت كه طبيعت آن گرم است درمان مى‌كند و پزشك ناآگاه اين معالجه را ناروا مى‌شمارد در حالى كه مقصود پزشك آن است كه نخست نيروى بيمار را به او باز گرداند تا بتواند معالجه ضدّ گرمى را تحمّل كند. همچنين شطرنج باز ماهر گاهى بدون عوض رخ و اسب را ترك مى‌كند تا از اين طريق بر حريف غلبه يابد و ضعيف ناآگاه ممكن است به اين كار او بخندد و از آن در شگفت آيد. همچنين مرد جنگ آزموده ممكن است صلاح خود را در گريز از دشمن ببيند و به او پشت كند تا او را به تنگنا بكشاند سپس بر او هجوم برد و او را از پا درآورد.

سلوك در راه خدا نيز به همين گونه است و سرتاسر جنگ با شيطان و معالجه دل است.

كسى كه داراى بينش و توفيق است در اين ميدان بر لطايفى از حيله‌ها آگاه مى‌شود كه ضعيف ناموفّق آنها را مستبعد مى‌شمارد، از اين رو مريد نبايد آنچه را از پير خود مى‌بيند در ضمير خويش انكار، و يا دانشجو بر استادش اعتراض كند بلكه بايد در حدّ بينش خود توقّف كنند و در آنچه از احوال آنها نمى‌فهمند تسليم آنها باشند تا آن گاه كه درجه آنان را احراز كنند و اسرارشان بر آنها منكشف شود.

باب دوم در اخلاص و فضيلت و حقيقت و درجات آن‌

خداوند متعال در فضيلت اخلاص فرموده است: وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا الله مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ«٢» و نيز: أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ«٣» و نيز: إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ اعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَ أَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ«٤» و نيز: فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً«٥». اين‌

«١» نظير آن پيش از اين ذكر شده است .

«٢» بينه / ٥: در حالى كه به آنها دستورى داده نشده بود، جز اين كه خدا را با اخلاص پرستش كنند و از شرك ، به توحيد بازگردند.

«٣» زمر / ٣: آگاه باشيد دين اخلاص براى خداست .

«٤» نساء / ٤٦: جز آنها كه تايب شوند و جبران و اصلاح كنند و به (دامن لطف خدا) چنگ زنند و دين خود را براى خدا خالص كنند.

«٥» كهف / ١١٠: پس هر كس اميد لقاى پروردگارش را دارد بايد عمل صالح انجام دهد و كسى را در عبادت پروردگارش شريك نكند.