آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٥١٩ - بررسى ادلّه و روايات

راوى از امام صادق عليه السلام پرسيد: اگر كسى در اثر قصاص كشته شود، آيا ديه دارد؟

امام عليه السلام فرمود: اگر ديه در كار باشد، هيچ كس جرأت نمى‌كند غير نفس كسى را قصاص كند.- موضوع، قصاص غير نفس است؛ در قصاص غير نفس، هر فردى احتمال مى‌دهد قصاصش به قتل منجرّ گردد؛ اگر قتل هم ديه داشته باشد، به جاى آباد كردن خراب كرده است. در حقيقت امام عليه السلام يك نوع استدلالى براى عدم ثبوت ديه در قصاص فرموده است.-.

آن‌گاه امام صادق عليه السلام فرمود: كسى كه به سبب اجراى حدّ كشته شود، در آن قتل ديه‌اى نيست.

اين دو روايت با سند صحيح، دلالت تامّ بر نفى ديه در حدّ و تعزير، حقّ‌اللَّه و حقّ الناس آن، بر حاكم و بيت‌المال دارند؛ ليكن در مقابل، روايت زير بر تفصيل دلالت مى‌كند:

وعن محمّد بن يحيى، عن أحمد بن محمّد، عن ابن محبوب، عن الحسن بن صالح الثّوري، عن أبي عبداللَّه عليه السلام، قال: سمعته يقول: من ضربناه حدّاً من حدود اللَّه فمات فلا دية له علينا، ومن ضربناه حدّاً من حدود النّاس فمات فإنّ ديته علينا. [١]

فقه الحديث: سند روايت مشتمل بر حسن بن صالح ثورى است كه ضعيف است؛ امّا راويان قبل از او خوب‌اند.

حسن بن صالح مى‌گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى‌فرمود: اگر بر كسى حدّى از حدود خدا را جارى كنيم و بميرد، ديه‌اى بر عهده‌ى ما نيست؛ امّا اگر حدّى از حقوق الناس را اقامه كرديم، و محدود مُرد، ديه‌اش به عهده‌ى ما است.

تعبير امام عليه السلام در روايت: «فإنّ ديته علينا» ممكن است دليل مدّعاى مرحوم شيخ‌

[١]. وسائل الشيعة، ج ١٩، ص ٤٦، باب ٢٤ از ابواب قصاص نفس، ح ٣.