رسالههاى خطى فقهى - گروه محققان - الصفحة ٥٣٥ - مقدمه تحقيق

متن حاضر، رساله جهاديه قائم مقام فراهانى است. از خاندان فراهانى دو نفر به نوشتن رساله جهاديه پرداخته‌اند[١]: نخست، سيد الوزراء عيسى بن محمد حسين‌[٢]، معروف به ميرزا بزرگ‌[٣]، متوفاى سال ١٢٣٨ كه دو رساله جهاديه به رشته تحرير در آورده است:

جهاديه كبرى و جهاديه صغرى. جهاديه كبراى او به نام «أحكام الجهاد وأسباب الرشاد» به زبان فارسى نوشته شده و داراى مقدمه و هشت باب (به عدد ابواب بهشت) و يك خاتمه است. اين كتاب را آقا بزرگ در الذريعه، ج ١، ص ٢٩٦ و ج ٥، ص ٢٩٧ ذكر نموده است.

جهاديه صغرى هم به زبان فارسى بوده و در ايام جهاد ايرانيان با روس در عصر سيد محمد مجاهد (١١٨٠- ١٢٤٢ ه) به رشته تحرير در آورده، چنان كه در الذريعه، ج ١، ص ٢٩٦ گفته شده است.

ايشان كتاب‌هاى ديگرى هم داشته از جمله: اثبات نبوت خاصه به زبان فارسى كه در الذريعه، ج ١، ص ١٠١ معرفى شده است.

دومين شخصيت از اين خاندان ميرزا ابوالقاسم فرزند ميرزا عيسى فراهانى مشهور به قائم مقام است‌[٤]، زيرا وزير فتحعلى شاه قاجار و جانشين پدرش ميرزا عيسى بوده، چنان كه اعيان الشيعه، ج ٢، ص ٢٨١ گفته است.

[١]. البته مقصود اين است كه دو نفر اقدام به تصنيف در احكام جهاد نموده‌اند، اما در

ذريعه، ج ٥، ص ٢٩٧، آمده است كه: ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانى فرزند سيد الوزراء، ميرزا عيسى قائم مقام، رساله جهاديه سيد محمد مجاهد فرزند سيد على صاحب رياض را كتابت كرده است.

[٢]. الذريعه، ج ٢، ص ٣٩٣.

[٣]. در بعضى از تراجم او را به عنوان« ميرزا كوچك» ياد كرده‌اند چنان كه در الذريعه، ج ٢، ص ٣٩٣ آمده است.

[٤]. در بعضى از تراجم پدر او را نيز به عنوان قائم مقام ياد مى‌كنند. نگاه كنيد به الذريعه، ج ١، ص ١٠١ و ٢٩٦.