اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٤٨٨ - انسان اسلام

بنا بر اين، همواره همراه با گونه‌اى هدايت درونى است:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَواّها. فَالْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها.[١] و به نفس (جان و روان) سوگند و آنكه آن را راست و درست بساخت (سامان بخشيد).

و نيز هدايت فطرى كه از فطرت الهى‌اش سرچشمه مى‌گيرد:

فِطْرَتَ اللَّهِ الّتى فَطَر النَّاسَ عَلَيْها.[٢] همان فطرت و سرشتى كه خدا، مردم را بر آن آفريده است.

اين فطرت، اگر آلوده نگردد، به سوى حق فرا خوانده مى‌شود و با استعدادِ يافتنِ آگاهى و مهارتهاى آفريننده، همراه است:

و اللَّهُ اخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ امَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْابْصارَ وَ الْافِئَدةَ لَعَّلَكُمْ تَشْكُرُونَ.[٣] و خدا، شما را از شكم مادرانتان بيرون آورد؛ در حالى كه هيچ چيز نمى‌دانستيد. و براى شما گوش و ديدگان و دلها قرار داد تا شايد سپاس داريد.

انسان، مجهولات و نادانسته‌هاى خود را با تكيه بر تجربه‌ها و پيش‌يافته‌هايش كشف مى‌كند و در زمينه ابزارسازى براى بسط تسلط بر طبيعت و گسترش توانايى‌ها و كارآيى‌هاى خويش، در مبارزه با موانعى كه بر سر راه تعالى اوست، مى‌كوشد.

افزون بر اين، انسان در اسلام، حامل بارِ «امانت الهى» است كه همان «شعور» و «اراده» آزاد و نافذ و انتخابگر است كه «مسئوليت» زا و در حقيقت، رمز انسانيتِ انسان است. اين، همان موهبتى است كه ويژه انسان است و آسمانها و زمين و كوهها ياراى پذيرش آن را نداشتند و برازنده آن نبودند؛ چرا كه استعداد و لياقت و شايستگىِ آن را نداشتند، و تنها انسان بود كه توانست «نيروى انتخاب آگاهانه و اراده آزاد» را بپذيرد:

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّموتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُوماً جَهُولًا.[٤] همانا ما امانت را بر آسمانها

[١] - شمس، آيه ٧- ٨

[٢] - روم، آيه ٣٠

[٣] - نحل، آيه ٧٨

[٤] - احزاب، آيه ٧٢