اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٤٨٧ - انسان اسلام

ابْتَلى‌ ابْتلاءً: او را آزمود و امتحان كرد.

تْن: آن قسمت از هر چيز كه آشكار باشد، رُويه هر چيز كه ديده مى‌شود.

ابْتَدَرَ ابِتداراً القومُ امراً: آن قوم، در كارى بر يكديگر پيشى گرفتند و مسابقه دادند، در كارى شتافتند.

ابْتَدرَ الشى‌ء: براى رسيدن به آن چيز، شتاب كرد.

انسان، در بينش اسلام، نه موجودى پيش‌ساخته و محكوم طرح جبرى «تقدير» است، و نه موجودى تُهى و رها و به حال خود وانهاده شده: «ايَحْسَبُ الْانسانُ انْ يُتْرَكَ سُدى‌.[١] آدمى مى‌پندارد كه او را بيهوده و رها، فرو گذارند» كه در دنيا، مكلّف نباشد و در آخرت، برانگيخته و حسابرسى نشود و پاداش و كيفر نبيند؟!

امام على (ع) فرمود:

ايُّها النَّاسُ اتَّقوا اللَّهَ، فَما خُلِقَ امِرُؤٌ عَبَثاً فَيَلْهُو، وَ لا تُرِكَ سُدَىً فَيلْغُوا.[٢] مردم! از خدا بترسيد، كه هيچ انسانى بيهوده آفريده نگرديده تا به بازى پردازد، و او را وا ننهاده‌اند تا خود را سرگرمِ امور بى‌فايده سازد.

انسان، در محيط تاريك و بى‌هدف نيست تا، گرفتارِ «شب تاريك و بيم موج و گردابى چنين هايل» گردد.

أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ.[٣] آيا پنداشته‌ايد كه شما را بيهوده آفريديم و شما به سوى ما بازگردانده نمى‌شويد؟!.

آدمى، هيچ گاه چنين نيست؛ بلكه موجودى است سرشار از استعداد و تمايلات، و لبريز از انگيزه‌ها و سائقه‌ها، كه او را به سوى هدف پيش مى‌رانند:

إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً.[٤] ما آدمى را از نطفه‌اى آميخته (نطفه زن و مرد) بيافريديم. او را مى‌آزماييم و از اين رو، شنوا و بينايش ساختيم.

[١] - قيامت، آيه ٣٦

[٢] - نهج البلاغة، حكمت ٣٧٠

[٣] - مؤمنون، آيه ١١٥

[٤] - انسان، آيه ٢