سرشان (آسمان) و از زير پايشان (زمين)، نيامده است؛ چرا كه اگر از زير پاى آدميان در آيد، پايمال آنان خواهد شد و دليل چيرگى‌شان بر او خواهد بود، و فرازِ سر، كه مقصود، آسمان است، حكايتِ شفقت و بخشايش الهى درباره آنهاست. از اين رو، آدمى در هر مرحله‌اى از سقوط و هبوط كه باشد، هيچ‌گاه نبايد از رحمت بيكران خداوند و باز بودن راهِ بازگشت به جوارِ عالم الهى و صعود به بالاترين مرتبه بندگى و قرب خداوند، نااميد گردد. على (ع) در اين باره فرمود:

ثُمَّ بَسَطَ اللَّهُ سُبْحانَهُ لَهُ فىِ توبَتِهِ. وَ لَقَّاهُ كَلِمَةَ رَحْمَتِهَ، وَ وَعَدَهُ الْمَرَّدَ الى‌ جَنَّتِهِ.[١] سپس، خداى سبحان، درِ توبه را به روى او گشاد، و كلمه رحمت بر زبان او نهاد، و بدو وعده بازگشتِ به جنّت داد.

جالب اينكه اين راه بسيار نزديك است، همچنان كه در پاره‌اى از آيات قرآن كريم، كه در پيش آورديم، بدانها اشاره شده است:

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْانْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ اقْرَبُ الَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ.[٢] و همانا ما آدمى را آفريده‌ايم و آنچه نفس او را وسوسه مى‌كند، مى‌دانيم، و ما به او از رگ گردن بدو نزديك‌تريم.

وَنَحْنُ اقْرَبُ الَيْهِ مِنْكُمْ وَلكِنْ لا تُبْصِروُنَ.[٣] ما به او از شما نزديك‌تريم. ولى شما نمى‌بينيد.

وَاعْلَمُوا انَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمرءٍ وَ قَلْبِهِ وَ انَّهُ الَيْهِ تُحْشَرُونَ.[٤] و بدانيد كه خدا، ميان آدمى و دل او حايل مى‌شود؛ و بدانيد كه به سوى او برانگيخته مى‌شويد.

وَهُوَ مَعَكُمْ ايْنَ ماكُنْتُمْ.[٥] و او هر جا كه باشيد، با شماست.

امام سجّاد (ع)، در مناجات با خداوند، به اين نزديكى اشاره دارد:

[١] - نهج البلاغة، خطبه ١

[٢] - ق، آيه ١٦

[٣] - واقعه، آيه ٨٥

[٤] - انفال، آيه ٢٤

[٥] - حديد، آيه ٤