وَ اذْ اخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنى آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَتَهُمْ وَ اشْهَدَهُمْ عَلى‌ انْفُسِهِمْ الَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى‌ شَهِدْنا انْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقيامَةِ انَّا كُنَّا عنْ هذا غافِلينَ.[١] و [ياد كن‌] آن گاه كه پروردگار تو از فرزندان آدم، از پشتهاى ايشان، فرزندانشان را گرفت و آنان را بر خودشان گواه كرد، [گفت:] «آيا من پروردگار شما نيستم»؟ گفتند: چرا، گواه شديم؛ [و اين گواهى را گرفتيم‌] تا روز رستاخيز نگوييد كه ما از آن بى‌خبر بوديم.

اينكه خداوند، ما آدميان را از نعمت چشم و گوش و زبان و دست و پا و قواى ادراكى و تحريكى، عقل و هوش و ... برخوردار ساخت، يعنى اذن و اجازه تصرّف و به كارگيرى آنها را به ما داده است؛ زيرا كه گفته‌اند: لِسانُ الْحالِ، انْطَقُ مِنْ لِسانِ الْمَقالِ. زبان حال گوياتر از زبان گفتار است.

خواجه چون بيلى به دست بنده داد		بى‌زبان معلوم شد او را مُراد
دست همچون بيل، اشارتهاىِ اوست‌		آخِرانديشى، عبارتهاىِ اوست‌
چون اشارتهاش را بر جان نهى‌		در وفاىِ آن اشارت، جان دهى‌
پس اشارتهاى اسرارت دهد		بار، بَردارد ز تو، كارت دهد.[٢]

اگر اربابى، بيلى را به دست رعيّت خويش سپرده، روشن است كه اجازه بيل زدن را نيز به او داده است. وجود دست و پا و ديگر اعضا و جوارح ما، خود، نشانه اذن و اجازه تصرّف در آنهاست. بجز ساز و برگ و اعضاى هماهنگِ در كار، در درون بدن، ساز و كار و اندامهاى روانى نيز داريم. غرايز و استعدادها و قدرت تفكّر و انديشه‌ورزى كه خداى تعالى به ما موهبت كرده است، همه، به منزله اعضاى روح و جان ماست و نشانه اين است كه ما در به كار گيرى آنها مجازيم؛ چرا كه دادنِ آنها و در اختيار نهادنشان، همانا نشانه اجازه بهره‌ورى از آنهاست.

بر همين قياس، اگر آدمى با خداوند انس مى‌گيرد و مى‌تواند در همنشينى با او به‌

[١] - اعراف، آيه ١٧٢

[٢] - مثنوى، دفتر يكم، بيت ٩٣٢- ٩٣٥.