هر كس در مقام دعا و نيايش از او خواسته‌اى دارد؛ چرا كه «دعا»، علاوه بر آنكه خواندن خداست، خواستن از او نيز هست؛ ليكن، آدميان در نياز خواهى‌ها گونه‌گون‌اند؛ گروهى از او مى‌خواهند، گروهى او را مى‌خواهند؛ گروهى عاشق كعبه‌اند، گروهى ديگر، عاشق صاحب كعبه؛ چرا كه دانسته‌اند:

كعبه يك «سنگْ نشان» است كه ره گم نشود		حاجى احرامِ دگر بند، ببين يار كجاست.

در تفسير «ايّاكَّ نَعْبُدُ» از صادق آل محمّد ٦ نقل شده كه فرمود:

لا نُرِيدُ مِنْكَ غَيْرَكَ لانَعْبُدُكَ بِالْعَوَضِ وَ الْبَدَلِ كَما يَعْبُدُكَ الْجاهِلُونَ بِكَ الْمُغَيَّبُونَ عَنْكَ.[١] از تو جز تو را نمى‌خواهيم، چونان مردمِ نادانى كه تو را نمى‌شناسند و از تو بيگانه و دور افتاده‌اند، در برابر عوض و بديلى كاسبكارانه و تاجرانه، تو را نمى‌پرستيم.

الكسيس كارل، در كتاب‌ نيايش‌ خود مى‌گويد: «چنين به نظر مى‌رسد كه نيايش، كششِ روح است به سوى كانون غير مادّى جهان. به طور معمول، نيايش، عبارت است از تضرّع، ناله مضطربانه و طلب يارى و استعانت، و گاهى يك حالت كشف و شهودِ روشن و آرام درونى و مستمر و دورتر از اقليم همه محسوسات. به عبارت ديگر، مى‌توان گفت كه نيايش، پرواز روح است به سوى خدا و يا حالت پرستش عاشقانه است نسبت به آن مبديى كه معجزه حيات از او سر زده است و بالاخره، نيايش، نمودارِ كوشش انسان است براى ارتباط با آن وجود نامرئى، آفريدگارِ همه هستى، عقل كل، قدرت مطلق، خير مطلق».[٢]

دعا، عين همنشينى و عين حضور در محضر خداوند محبوب است و مصاحبتى است با معشوق. از اين روست كه اهل دعا، از طولانى شدنِ اين مصاحبت، هيچ‌گاه ملول و خسته نمى‌گردند. قرآن كريم، نخستين ملاقات و مصاحبت موساى كليم (ع) با خدا را در وادى مقدّس «طُوى‌» بر اين اساس به تصوير كشيده است، آن گاه كه خداوند براى شيرين كردنِ‌

[١] - الصافى، ص ٢٠

[٢] - نيايش،( مجموعه آثار، ج ٨، ص ١٥)