اذْ امِرَ بِالْمُضِىِّ عَلى ارادَتِهِ، وَ كَيْفَ وَ انَّما صَدَرَتِ الْامُورُ عَنْ مَشِيَّتهِ.[١] خداوند متعال، بقا و هستى آنچه را آفريده، تعيين كرده و آن را استوار گردانيده است، و سپس از روى لطف و مهر، آنها را به نظم آورده است، و هر يك را به آنچه براى آن خلق شده، اختصاص داده و مخصوص گردانيده است، بنا بر اين، هيچ يك از آفريده‌ها از جايگاه خويش قدم فراتر ننهاده و از رسيدن به نهايت مقصود مقرّر، كوتاهى نورزيده است و مأموريتى كه از جانب خداوند به وى محوّل گرديده، سخت و دشوار ندانسته، و مطابق اراده و خواست حق تعالى، عمل كرده و از وظيفه خود، سر برنتافته است. چگونه مى‌تواند سركشى كند، با وجودى كه تمام اشيا (آفريده‌ها) به مشيّت و اراده او به وجود آمده و اوامر تكوينى او را فرمان برده، و طوق بندگى و خضوع در برابر خداوند را بر گردن افكنده‌اند.

از جمله اصول بنيادين در جهان‌بينى اسلامى، اصلِ «قضا و قدر» يا قطعيّت و ويژگى هر يك از پديده‌هاى عالم است؛ بدين معنا كه ضرورت و قطعيت هر پديده را «قضا»، و هندسه و اندازه گيرى و ويژگى خاصّ آن را «قدَر» مى‌نامند. به تعبير دقيق‌تر، هر يك از پديده‌هاى عالم به لحاظ اينكه وقوع و تحقّق آنها در علم و مشيّت الهى قطعيت و تحتّم يافته، مَقضى به قضاى الهى است و به لحاظ اينكه داراى حدّ و اندازه و هندسه مشخّص و موقعيت مكانى و زمانى تعيين شده است، مقدّر به تقدير الهى است:

قُلْ ءَإِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَندَاداً ذلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ. وَجَعَلَ فِيهَا رَواسِيَ مِنْ فَوْقِهَا وَ بَارَكَ فِيهَا وَ قَدَّرَ فِيها اقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ. ثُمَّ اسْتَوَى‌ إِلَى السَّماءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ. فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمواتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى‌ فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّماءَ

[١] - نهج البلاغة، خطبه ٩١