آن، تصرّف كرده و در بسترِ تدبيرِ حكيمانه خويش، آن را باليده است و براى رساندن به هدفى كه آن را آفريده، همه استعدادها و آمادگى‌هاى لازم را در اختيارش نهاده و سرنوشت معيّنى را برايش در لوح محفوظ رقم زده است، تا اينكه از جايگاه معلومى كه مقرّر كرده است، حركت تكاملى خود را طى كند و به سرمنزل مقصود برسد و از طرح و اندازه خود، گامى فراتر ننهد.

و آفريدگان نيز با رضامندى وارد ميدانِ آفرينش و حركت در مسير تعيين شده گشته‌اند و بدون احساس دشوارى، با نهايت تسليم در برابر مشيّت الهى به سوى مقصودى كه در پيش دارند، در تلاش و تكاپويند، و چگونه مى‌توانند از قضا و قدر الهى سرپيچى كنند، در حالى كه خداوند براى آنها حدّ و اندازه قرار داده و آنها را تجلّيگاهِ تدبير لطف و تسليم مشيّت و خواست خود كرده است؛ همچنان كه على بن ابى طالب (ع) فرمود:

«جز اين چه انتظار مى‌توان داشت؛ چرا كه جريانهاى هستى و پديده‌هاى عالم، همه صادر شده از مشيّت و خواست اويند. «وَ كَيْفَ وَ انَّما صَدَرتِ الْامُوُر عَنْ مَشِّيَّتِهِ». و همچنان كه در قرآن كريم آمده است، خواست او بر همه جهان، حكومت و سلطه دارد؛ امّا خواست ديگران، نه:

وَاللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِ لَا يَقْضُونَ بِشَيْ‌ءٍ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ.[١] و خداى، به راستى و درستى حكم مى‌كند، و كسانى كه اينان به جاى خدا مى‌خوانند، هيچ حكمى نمى‌كنند. همانا خداست شنوا و بينا.

ديگران هر چه هستند و هر كه باشند، فقط در كادر و محدوده كارايى‌اى كه خداى آفريدگار به عنوان قلمرو كار و حركت و اراده آنها معيّن كرده است، عمل مى‌كنند و هيچ گاه از محدوده خويش، گامى فراتر نمى‌نهند:

الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّموَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَلَمْ يَكُن لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً. وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً

[١] - غافر، آيه ٢٠