معمای یک ازدواج - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٧٩
با جستوجو ، گاه نام «جُمانَه» را در میان دخترانِ امام علی میبینیم و با وارسی بیشتر درمییابیم که «اُمّ جعفر» همان «جُمانَه» است ، لیکن بعضی از مورخان ، این دو عنوان را برای دو شخص آوردهاند .
باری ، در شمار اولاد صحابه و اهل بیت ، از ناحیه ملابسات و اموری این چنین ، اختلاف پیش میآید . اگر اینها را از هم جدا سازیم ، بسیاری از ابهامات روشن میگردد .
با وجود این ، اعتراف داریم که در بعضی از نصوص سهو و نسیان روی داده است و بعضی از آنها آشفتهاند و در دستهای از آنها تحریف وجود دارد .
بنابراین ، انکار نمیکنیم که امام علی علیهالسلام از فاطمه یا از یک کنیز ، دارای دختری شد که نام یا کنیهاش «اُمّ کلثوم» بود ، لیکن سخن در این است که این دختری که گفتهاند عُمَر با او ازدواج کرد ، کدام «اُمّ کلثوم» است ؟
دختر فاطمه است یا اُمّ کلثومی میباشد که از کنیز امام زاده شد ؟
وقتی به هم آمیختگی نامها و کنیههای موجود در فرزندانِ امام علی علیهالسلام و همسرانِ عُمَر را مینگریم ، این امر بُغرنجتر میشود .[١٦٧]
از آنجا که این موضوع ، در معرض خلط و اشتباه قرار گرفت و نیز سیاست و هواهای نفسانی در آن چشم طمع داشت ، برماست که هنگام نقل روایات ، هشیار باشیم و احتیاط ورزیم ؛ زیرا مورّخان به زینب دختر علی علیهالسلام کنیت میدهند و میگویند : «اُمّ کلثوم ، گفت» و گاه نام وی را میآورند ، و زمانی میان اُمّ کلثوم (دختر پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و اُمّ کلثوم (دختر علی علیهالسلام) یا میان اُمّ کلثوم (دختر علی علیهالسلام) و اُمّ کلثوم (دختر جَرْوَل ، زن عُمَر در جاهلیت) خلط میکنند یا مسئله خواستگاری [عمر از] اُمّ کلثوم ، دختر ابوبکر را با ازدواج اُمّ کلثوم (دختر علی) ربط میدهند .
[١٦٧]. گفتهاند: عُمَر با چند زن ازدواج کرد که «اُمّ کلثوم» نامیده میشدند. نیز عُمَر ، از اُمّ کلثوم دختر ابوبکر ، خواستگاری کرد و جواب رد شنید. از این رو ، وقوع اشتباه میان آنان بعید نمیباشد.