شیخ مفید در الإرشاد هنگام شمردن اولاد امیرالمؤمنین ١ می‌گوید : «و زینب کبرا و زینب صغرا» و آن‌گاه از زینب دیگری نام می‌برد ، و می‌گوید [این‌ها] از مادران مختلف بودند .

این سخن شیخ مفید ، دلالت دارد بر اینکه سه تن از دختران امیرالمؤمنین ١ زینب نامیده می‌شدند . یکی از آن‌ها زینب کبرا نامیده می‌شد و مادرش فاطمه دختر رسول خدا بود . دو نفر دیگر ، زینب صغرا نامیده می‌شدند با این تفاوت که یکی از آن دو ، به «اُمّ کلثوم» کنیت یافت و مادرش نیز فاطمه علیها السلام بود و دیگری به «اُمّ کلثوم» کنیت نیافت و مادرش حضرت فاطمه نبود [نیز در میان دختران امام علی علیه‌السلام] اُمّ کلثوم صغرا هست که زینب نامیده نمی‌شد .

اینکه چرا این دو زینب را «زینب صغرا» می‌خوانند ، روشن نیست . ممکن است زینب (دختر فاطمه) نسبت به زینب کبرا (خواهر تنی‌اش از فاطمه) زینب صغرا گفته شده است و زینب کنیز زاده‌ای که به «اُمّ کلثوم» کنیت نیافت ، نسبت به دو خواهر ناتنی‌اش از فاطمه علیها السلام (یعنی اُمّ کلثوم کبرا و زینب کبرا) به صغرا توصیف شده باشد .

اما اینکه از میان زینب صغرا ، دختر فاطمه (که به اُمّ کلثوم کنیت یافت) و زینب صغرا [دختر دیگر امام] (که به «اُمّ کلثوم» کنیت نیافت) کدام یک بزرگ‌ترند ، از سخن شیخ مفید فهمیده نمی‌شود . شاید هر دو ، همسن بودند ؛ چرا که از دو مادر زاده شدند .[٢١٦]

پس از این احتمال که اُمّ کلثوم کبرا ، همسر محمد یا عون بن جعفر شد ، چرا در ازدواج عُمَر با اُمّ کلثوم (در حالی که وی خُردسال بود) اُمّ کلثوم صغرا (که کنیز زاده بود) مقصود نباشد ؟[٢١٧] زیرا هنگامی که عُمَر خواستارِ ازدواج با

[٢١٦]. بنگرید به ، اعیان الشیعه ٧: ١٣٦ (با اندکی تصرف)؛ شرح نهج البلاغه ٩: ٢٤٢.

[٢١٧]. تاریخ طبری ٣: ١٦٢.