معمای یک ازدواج - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ١٣٢
میگوید : صدای ناله مردم از پشتِ خانه ، به گریه و زاری ، بلند بود و در این هنگام ، اشکهای امیرالمؤمنین ١ جاری شد . چشمانش را باز کرد و به اهل بیت و فرزنداش مینگریست
زینب (دختر علی علیهالسلام) و اُمّ کلثوم و همه زنانش فریاد کشیدند ، گریبان دریدند و سیلی به صورت زدند . صدای داد و فریاد ، در قصر بلند شد . اهل کوفه ، دریافتند که امیرالمؤمنین ١ درگذشت . مرد و زن ، دسته دسته [سوی قصر] میدویدند [٢٧٤]
بنابراین ، روشن شد که در بعضی از روایات ، اُمّ کلثوم ـ ناگزیر ـ همان زینب کبراست و در بعضی از روایات دیگر ، خواهر زینب ، زینب صغرا (= اُمّ کلثوم کبرا) میباشد .
این دیدگاه را میتوان ترجیح داد که زنی که ماجرای شهادت امام علی علیهالسلام را حکایت میکند ، زینب کبرا (زن عبدالله بن جعفر) است ؛ زیرا شیخ مفید در الإرشاد از فَضْل بن دُکَیْن ، از حَیَّان بن عباس ، از عثمان بن مُغِیره ، روایت میکند که گفت : [٢٧٥]
چون ماه رمضان فرا رسید ، امیرالمؤمنین ، یک شب را نزد حسن و یک شب را نزد حسین و یک شب را نزد عبدالله بن جعفر ، افطار میکرد و بیش از سه لقمه ، غذا نمیخورد . در یکی از این شبها ، در اینباره ، از آن حضرت سؤال شد ، فرمود : [دوست دارم[ در حالی مرگ به سراغم آید که شکم تهی باشم . یک یا دو شب ]بعد] در آخر شب ، آن حضرت ضربت خورد .[٢٧٦]
[٢٧٤]. همان ، ص ٢٨٩ ـ ٢٩٣.
[٢٧٥]. این امر باز نمیدارد از اینکه «اُمّ کلثوم کبرا» دارای مواضع دیگری نیز باشد.
[٢٧٦]. الإرشاد ١: ١٤؛ اعلام الوری ١: ٣١٠؛ مناقب آل ابی طالب ٢: ٢٠٦؛ کنز العمال ١٣: ٨٢ و ٨٤ حدیث ٣٦٥٦٥ و ٣٦٥٨٣؛ تاریخ دمشق ٤٢: ٥٥٥؛ الفصول المهمه: ٦٣٣.