موضوع بحث ما از همین قبیل است و باید آن را در این پژوهش ، به کار بریم ؛ زیرا نگارش تاریخ با ملابسات فراوانی همراه بوده است تا آنجا که بعضی از امور مشکوک ، حقایقی خدشه ناپذیر شدند ، چرا که عوامل مذهبی و فراخوان به مذهبی خاص ، در استوار ساختنِ بعضی از مفاهیم غلط ، نقش داشـت ؛ همچنین افکندن هاله‌ای از قداست پیرامونِ افراد صاحب نفوذ و بزرگان قوم ، و برنتافتنِ خدشه در سخنان و دیدگاه‌های آن‌ها ، از عوامل در جهل نگه داشتن مردم و کتمان حقایق گردید .

این کار را مورّخان و نَسَب‌شناسان انجام دادند . آنان برای رعایتِ حال توده مردم ، امور فراوانی را وانهادند با اینکه وظیفه داشتند اقوال خوب و بد را بیاورند و تنها به یک جهت گرایش نیابند [و از جریان خاصی طرفداری نکنند] لیکن می‌بینیم آنان این کار را انجام نمی‌دهند و برای رعایت حال عموم مردم یا خواص (و به عنوانِ حقایق مهم) بعضی از اقوال را می‌آورند و از بعضی دیگر ، چشم می‌پوشند .

به عنوان نمونه ، طَبَری از مقتل عثمان سخن می‌گوید و از ذکر دلایل فراوانی [که به قتل وی انجامید] صرف نظر می‌کند (به خاطر انگیزه‌هایی که او را بر این کار وامی‌دارد) می‌گوید :

عوامل بسیاری را که قاتلان عثمان ، آن‌ها را دستاویز قتلِ وی

[١٢٧]. الإعلان بالتوبیخ (سخاوی): ١٠.