می‌توان گفت که در این رویدادها ، روایات ، یکدست نیستند و گاه متعارض‌اند ؛ زیرا عنوان « اُمّ کلثوم» در تاریخ ، شخص واحد و معینی نمی‌باشد ؛ گاه وی ، زینب صغرا ، دختر علی علیه‌السلام است و گاه دختر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌باشد و گاه دختر جَرْوَل است و گاه کنیز زاده علی علیه‌السلام اُمّ کلثوم صغراست و گاه شخص دیگری می‌باشد که با اینان معاصر بود .

با اینکه به وجودِ اُمّ کلثوم ، دختر علی علیه‌السلام در تاریخ اقرار داریم ، از حکم قطعی به اینکه در فلان واقعه ، همسر عُمَر مقصود است ، می‌پرهیزیم ؛ چرا که احتمال‌ های قابل قبول فراوان دیگری پیش روی ماست ، از جمله :

احتمال دارد اُمّ کلثوم دختر فاطمه را (که ادعا دارند عُمَر با وی ازدواج کرد) پسر عمویش عَوْن یا محمد (فرزندان جعفر بن ابی طالب) گرفته باشد (این دو ، تا جنگ صفِّین یا تا واقعه عاشورا ، زنده ماندند) زیرا عَوْن و محمد ، پسران اَسما (دختر عُمَیس) بودند . پس از آنکه جعفر (برادر امام علی علیه‌السلام) شهید شد و پس از مرگ ابوبکر ، امام علی علیه‌السلام او را همسر خود ساخت . اسما ، مادر عبدالله و عون و محمد (از شوهرش جعفر) است .

از آنجا که عبدالله بن جعفر با زینب کبرا دختر اول علی (از فاطمه) ازدواج کرد ، عون و محمد (دو فرزند جعفر) بدون همسر ماندند و دختر کوچک علی (از فاطمه علیها السلام) زینب صغرا ، در خانه پدرش به سر می‌بُرد و هنوز ازدواج نکرده بود . به نظر می‌آید که یکی از این دو ، با دختر [دیگر] فاطمه علیها السلام ازدواج کرد ؛ چرا که برادرزاده و پسر خوانده امام علی علیه‌السلام بود و با مادرش در خانه آن حضرت می‌زیست و عَوْن و محمد (پس از ازدواج امام علی علیه‌السلام با اَسما) به عمویشان امیرالمؤمنین ١ پیوستند . چون عَوْن بالغ شد ، امام دخترش زینب صغرا را (که به اُمّ کلثوم کنیت یافت) به عقد وی درآورد .

عَوْن ، همراه امیرالمؤمنین ١ ماند و در کنار آن حضرت در صفّین جنگید و